PENGAP GAWAI BURONG – Part III
WA ANTU PALA.
Wa Puji.
Lalu angkat Endu Dara Sunta-Unta,
Besanggol laing.
Angkat Endu Dara Sati-Ati,
Bekaki kuning.
Lalu pasok ka iya kain empili,
Ke siti nakang rambai.
Lalu tempap indai igat,
Selingap pintu rawai.
Lalu peling ka dara kering,
Sengkiling ringgit bungai.
Lalu ara ka endu dara nganta,
Pasa gelang alai.
Lalu dilepi ka ibu deh sakali,
Sanggol silai.
Lalu disekang indai orang,
Enggau takang rajang merundai.
Lalu entak ka iya tisir tinggi,
Baka jereki tiang jeremai.
Lalu adu ka ibu gayu dimbu,
Map tusu nudong rawai,
Lalu palit ka iya mimit bangkit jayau pugai.
Udah nya becheremin iya,
Di gulin burit pinggai,
Nyeremin moa tampak Ke berak-berak,
Baka senayak bulan mingkai.
Nyeremin tusu madu ke rerimpu,
Diberi antu Bunsu Selampandai.
Nya baru iya mantai ka
Bungkus saratus bali belulai.
Lalu digenggam endu dara ganggam,
Enggau tangan jari megai.
Lalu pansut ka ruai besai,
Ngebu ka pintu bandir mikai.
Nya baru tak tenjan-tenjan kaki kanan,
Enggi endu dara ganggam,
Ngindik tempuan nyapan,
Kelalin anggam nguku tupai.
Nya baru iya meraka temetong,
Ke branggong mua pemanjai.
Nya baru iya meda tali wa,
Ke kunda-kunda di unda puting pemanggai,
Meda tali lampit ke bepeit mua pemesai.
Lalu berua endu dara nganta,
Ke di unda puting pemanggai.
Lalu betimang indai orang,
Nebah penyambang dabong landai.
Lalu bekelulu ibu endu,
Enggau jako nyampau di rintai.
Nya baru tak serintak nyabak kangai-kangai,
Leka begumba balang begundai,
Enggau telinsu langgu nyior tuai.
O, nama mimpi kita deh anak kami,
Ke tedani tindok tuai?
Nama igau kita deh salantang anak wai?
Bisi mimpi meh kami lantang indai,
Asai ka mekong adong,
Kami indai di langgai sungai,
Asai ka manchak juak,
Kami indai ke beserak pemaioh utai.
Asai ka ngelumu ka kejatu rian belansai,
Asai ka nyipat lengain lebat,
Ke bebuah raat mansau nyerarai.
Asai ka bemimpi nyenakau,
Buah sibau mansau merundai.
Kati ko asai mimpi kami nya indai,
Kati nya ngasoh kami raja,
Nguan menoa baroh peranama bulan mingkai,
Sakali ka iya ngasoh kami lesi,
Ke bebadi laya sulai?
Kati agi bisi mimpi udah nya.
Kita salantang anak andai?
Agi ga indai kami bisi mimpi nyelai asai,
Mimpi kena tiup ka selulut ribut ngesai,
Mimpi kena tinggang telian leka ujan,
Ke nalian laboh beka berai.
Mimpi asai ke kena balut singut champor engkerawai.
Mimpi kena tinggang batang tapang kami indai,
Selundang luntang nadai bepegai,
Tang agi ga kami tau nyingkang angkat bejalai,
Ngagai seradak lebak ulu sungai.
Dia kami ke bemimpi pantok pesilar ular bungai,
Asai ka kena kerigai pegari lempuang.
Kati ko asai mimpi kami nya indai,
Nya meh naka mimpi kami,
Ke tedani tindok lemai.
O, mimpi kita nya lantang anak andai,
Enda berapa manah.
Nya ga ngayu ka kita selantang anak,
Badu agi enggau ngelumu,
Ka sida ke indu di jelemu rampang bungai.
Nya ga ngayu ka kita anak,
Badu agi ngerak sida dara biak,
Ke tindok jenak mun lemai.
Nya ga naka gumi kita anak kami,
Agi nyepu keledi buloh kirai.
Nya naka jamat kita bujang sigat,
Agi nyayat engkerebap nyiur tuai.
Kada enda nya naka randa ita bujang bula,
Agi begulai enggau mengua tangkai mengandai.
Nya naka lumbi kita bujang tinggi,
Agi begulai enggau menyadi apin besai.
Nya ga naka jamit kita bujang mit,
Agi enggau kami nengkadah jerit langit landai.
Nya ga naka tandang kita dom bujang,
Agi enggau kami nengkadah petakang bintang tigai.
Nya naka gasan kita bujang ganggam,
Agi enggau kami nengkadah engkeleman bulan mingkai.
Laban nyawa kita udah kena ketak Petara enda panjai.
Laban antu nadai agi ngintu kita di seregu rau rangkai.
Nya alai kita ke bemimpi kena tiup ka selulut ribut ngesai,
Nya ga ngayu ka orang maioh datai.
Kita ke bemimpi kena tinggang telian leka ujan laboh beka-berai,
Nya ngayu ka leka bedil ensengai.
Kita ke bemimpi balut singut indu engkerawai,
Ngayu ka murun unggun bedilang ruai.
Kita ke bemimpi kena tinggang batang tapang,
Ke selundang-luntang nadai bepegai,
Ngayu ka perapang pedang panjai.
Kita ke bernimpi kena pantok,
Anak pesilar ular bungai,
Deh selantang anak tuai,
Nya ga ngayu ka kelamayang sangkoh gansai,
Enggi Ketupong seduai Beragai,
Menantu tuai Aki Lang Menaul Nyakai,
Orang ke ngembuan batu ratai,
Ka pemandak jalai pengelempong tulang.
Wa Empas
Enti aku nyau mari ngua nuan,
Enggau tempenga dabong landai.
Nuan aku empas ka lagi,
Lak ka perut nuan pansut sempepai alai,
Lak ka bukang nuan,
Selundang-luntang nadai bepegai.
Lak ka darah nuan nengkujah,
Mesai buah kendi Brunei.
Lak ka pala nuan,
Tama ringka sega enseluai.
Lak ka nuan kena japai Beragai,
Ke ditelah orang Sematai Manang Burong.
Enti aku nyau mari ngua nuan ila anak,
Enggau tempenga dabong jarang.
Enti aku nyau mari ngelulu ka nuan,
Enggau jako maioh bekenang.
Nuan ila aku empas ka di tanah kaki tebiang,
Ba jalai besai ka berintai maioh bepampang,
Lak ka darah nuan,
Nengkujah mesai buah kendi bebalang,
Ngambi ka sengkutong perut nuan pansut,
Baka rambut ubong benang.
Lak ka nuan dijapai Beragai,
Seduai Bujang Geliga Tandang,
Ditelah orang Bujang Sambai Bejampong.
MENOA BEDURU.
Pulai Ngabas.
Tebang petai di langgai sungai,
Nyadoh ka tuboh sida Ketupong,
Bebai pulai.
Nyau manggai di tebing Ngerising Gigi,
Alai besungkit leka mata.
Manggai di rantau Buau Berapi,
Alai bekangau karau nyawa.
Lalu nunga Bapa kaban mentua,
Nunga datu siko pemadu nama.
Kati baka menoa orang,
Ke diabas kita tau alah?
Kati baka pemar kati baka pemudah?
Kuta tanam sida iya Bapa,
Melunggang ka ulu Kayan,
Tang diatu udah jai engkulan batang pisang.
Kuta lantai enggi sida Bapa,
Diatu udah tekusai jai tanchang.
Tu pemaioh kitai Bapa,
Abis temu orang nama.
Tu pemaioh tuboh kitai Bapa,
Abis orang tiap.
Tu pemaioh kitai Bapa,
Abis orang anggap.
Enti munyi nya nama guna kitai,
Belejar ati babi?
Nama guna kitai bepatu anak bebalu bini?
Nama guna kitai belejar ati landak?
Narna guna kitai bebalu bini bepatu anak?
Tebang petai di langgai sungai,
Nyadoh ka tuboh bebai pulai.
Lalu bejako sida Ketupong.
Lebu kami Bapa ninga nuan,
Ke juring ngujong geraji.
Lebu kami ninga nuan bapa,
Ke tajam nyemilu tisi.
Nuan ke berani nyau jadi mantul,
Nuan ke tajam nyau jadi tumpul.
Menantu nuan Ketupong tu,
Enda pulai ngapa,
Enti sangkoh agong tu apin dianjong,
Nunang di beradong tangkai lempuang.
Menantu nuan Beragai tu enda pulai,
Enti perapang pedang panjai,
Apin dilempai ka di kerigai rusok marang.
O, enti munyi nya,
Nama igau nama mimpi deh?
Nama kenyap kita tindok sakejap lalu tedani?
Ni kami deka nunggang ka baka’ ketupang bunga lenga.
Ni kami deka nusoi mimpi diri dulu ari nuan Bapa.
Sengalang Burong Nusoi Mimpi Diri.
Bisi meh aku mimpi,
Ke tedani tindok tuai.
Asai ka nepan aku,
Di luan bangkong panjai.
Nyau datai kitai ditu,
Leboh kitai ke nyau belangkau,
Ke gensarau tuntun kerigai.
Leboh kitai ke bepua ka ujan nyala ke nata laboh beka-berai,
Leboh kitai nyau bepanggal ka dibal urat nyuntai.
Dia aku bisi mimpi baru,
Bemimpi asai ke bejalai,
Nengah seradak ulu lebak tanah landai.
Dia aku asai ke kena tegah,
Beruang mangah mua pemesai.
Lalu disakang aku ngena berayang bemata gansai,
Lalu lempai ka aku di kerigai,
Peda aku tak tekusai pegari lempuang.
Bisi ga aku mimpi ko Aki Lang Sengalang Burong.
Leboh kitai ke ngejang Ka penyarang rumah rarenjong,
Apin aku bisi mimpi,
Ke tedani tindok nyengkutong.
Udah nya leboh kitai
Ke nyau merau ngena buong,
Apin ga aku bisi mimpi.
Nyau belangkau kitai
Ke gensarau tuntun punggong,
Leboh kitai nyau bepua ka ujan nyala ke nerata laboh ngerunong,
Leboh kitai nyau bepanggal ka dibal urat nyengkong,
Dia aku asai ke mimpi bejalai,
Nengah tatai puting bedarong,
Asai ke kena tegah beruang mangah,
Mimpi ditegah jelu remaung.
Lalu disakang aku enggau berayang sangkoh agong,
Lalu disintak aku perapang pedang bejengkong,
Kena aku nyengkabong rekong baroh raang.
Mimpi Menantu Sengalang Burong
Enti udah abis mimpi nuan Bapa,
Lak ka aku ga nusoi mimpi diri, Ko Ketupong.
Leboh kitai ngejang,
Ka peretang rumah lelepong Bapa,
Aku apin bisi mimpi,
Ke tedani tindok nyengkutong.
Leboh kitai nyau nepan,
Berangai indu bangkong,
Apin ga aku bisi mimpi.
Leboh kitai ke nyau belangkau ke gensarau tuntun punggong,
Leboh kitai nyau bepua ka ujan nyala ka nata laboh ngerunong,
Leboh kitai nyau bepanggal ka dibal urat nyengkong,
Dia aku bisi mimpi di-injau orang,
Nyarau salepau langit gadong,
Ngerandang petakang remang begantong.
Tak lalu disintak aku perapang pedang bejengkong,
Lalu diamang aku ensurok takang bintang beranatong.
Peda aku tak laboh balat begupong,
Ninggang semilu batu galang.
Udah nya agi ga aku di-injau orang.
Nyarau buah nyior ke melulor tinggi nyintong.
Lalu diketas aku satandan,
Tang satandan ga agi berayan.
Lalu dilempai aku ka bangkong indu penchalang.
Numbas nuan nusoi mimpi diri,
Ko Aki Lang Sengalang Burong.
Enggi nuan ga nampong mimpi aku,
Deh menantu aku Ketupong.
Ukai enda ila,
Dibai tandang kitai ngabang,
Ka Batang Paku lepong.
Datai iya din ila,
Lalu dialu orang kitai,
Enggau selanjau manok sabong,
Lalu pansut sida teruna dara lempong,
Mai sanggol gantong,
Ujak ka gupong bunga rajang.
Lalu bejako Aki Lang Sengalang Burong,
Nama mimpi nuan deh menantu aku Beragai?
Bisi ga aku mimpi Bapa Wai.
Tang mimpi aku tak lain munyi,
Laban pun mimpi kitai tak betunda asai.
Sekumbang tandang kitai ke udah ngejang,
Ka penyarang rumah panjai,
Aku lalu apin bisi mimpi,
Ke tedani tindok tuai.
Nyau nepan kitai di penchalang indu berangai,
Apin ga aku bisi mimpi Aya Wai.
Udah nya kitai nyau belangkau ka gensarau tuntun kerigai,
Kitai nyau bepua ka bunsa ambun tuai,
Kitai nyau bepanggal ka dibal urat nyuntai,
Dia baru aku bisi mimpi ke tedani tindok tuai.
Bemimpi asai ka di-injau orang,
Nyarau salepau langit landai.
Tak baru diamang ka aku perapang pedang panjai,
Peda aku tak lalu silam pintu engkeleman bulan mingkai.
Diamang ka aku baru ga pedang,
Peda tak lalu laboh petakang bintang berintai.
Udah nya baru aku di-injau orang ngetas,
Buah nyior ke melulor tinggi merundai.
Diketas aku satandan,
Tang satandan agi berayan,
Enggau satangkai agi tepanggai.
Lalu bejako Aki Lang Menaul Nyakai,
Mimpi nuan nya nampong mimpi aku,
Deh menantu aku Beragai.
Ukai enda nya ila dibai kitai ngabang,
Ka Batang Paku tebing seberai.
Datai kitai din ila,
Lalu dibiau orang
Enggau selanjau manok tawai,
Lalu pansut sida teruna dara pandai,
Beketas ka bentai sega enseluang.
Bala Ketupong Ngerampas
Tebang kempas ragai meringgas,
Nyadoh ka tuboh kita menantu aku,
Mansang ngerampas.
Tu baru kitai beturis darah gatal, ko Ketupong,
Enggau lungga panjai ulu,
Tu baru kitai bentak-entak ko Beragai besilak baju.
Lalu angkat Ketupong,
Masok ka rajut danan kampong,
Enggau gagong kulit remaung,
Ngena laaga umba bulu burong.
Lalu disintak iya perapang pedang bejengkong,
Ama digayong amang ka langit.
Lalu angkat Beragai,
Masok ka rajut selupu danan tuai,
Enggau gagong kulit remaung legai,
Lalu ngena laaga umba bulu tajai,
Lalu ditantai ka iya terabai,
Suah ditantai suah dikepit.
Lalu angkat Burong Malam,
Nyaan enteran ngelama nya disaan,
Ngelama nya ga ditarit.
Lalu angkat Geliga Tandang,
Nyintak pedang lalu diamang diau ka langit.
Nya baru chuar-chuar anak kenyuar,
Nangga wong tujoh gelenggang.
Tu baru kitai nguji
Ka penegar pengering tulang.
Nyau manggai di menalan Nising,
Dinga kesoh Idong enggi iya,
Munyi putan Tutong inggar terantang.
Ninga kekah ngeli enggi iya,
Munyi ka nenchang batang bari salampang.
Peda pending enggi Nising,
Bulih ngeluar chapan senggang.
Peda mata iya genong-genong,
Mesai jalu jalong Simanggang.
Nya alai kitai ke berani,
Ko Ketupong anang ati mantul,
Kitai ke tajam anang tumpul.
Lalu engkelak Ketupong merejok,
Lalu di-imbai iya Nising,
Enggau kerigai rusok marang.
Lalu dibandong Beragai,
Enggau serungkong denjang seringgang.
Sayau aku enda meda kita tadi Ketupong,
Niki di pala tangga ko Beduru,
Enti aku meda kita aku tanya,
Enggau sanga ulu tulang.
Sayau aku enda meda kita tadi Beragai,
Niti penyurai rumah panjang,
Enti aku meda,
Aku tanya enggau gansai,
Lak ka nunang kerigai rusok marang.
Sapa kitai dulu ngeluntang,
Limau dilang chang kechuyu?
Uji aku, ko Randau Sengkayau,
Ke ngerakau ngeliling punggong.
Uji aku ko Bujang Puang Pinggang,
Belit belembang lambar ubong.
Nya aki nuan Unsak Gigi Remaung,
Nya adi nuan Entika Taring Tedong,
Belaboh alu enggau Bekubu,
Entis Bulu Burong Ketupong.
Lalu angkat Bujang Sabatak Nyuong Panjai Langgai,
Nya lemambang Santok Lunju Begelong,
Belaboh alu enggau Beragai Renggan Mudai,
Digelar Apai Chelegai Rarik Lampong.
Nya baru gembi-gembi rarak enteli,
Nyadoh ka tuboh bebai rari,
Kejang ka ari nya,
Manggai di pun kara nurun nali bendai,
Nuntong di pun kara riong,
Kabong burong angkat terebai.
Nya dipangkang Manang Jegara,
Ke tau ketawa ngelekai kuai.
Dipangkang emperegam bisu,
Ke tau bejako hari lemai.
Datai Ba Tinting Pangka Selaing Pulai Nyerang.
Kejang ka ari nya,
Manggai ditinting,
Kena pangka selaing pulai nyerang.
Manggai di tuchong,
Gantong gerempong takang isang.
Lalu bejako Endu Dara Tinchin Temaga,
Endu Cherebok Mangkok China.
Nama utai ke lunyong enda lunyong nya indai,
Ngabong merakunyit?
Nama nya tak munyi panjong
Sida Ketupong indai,
Ke ngelambong tuchong bukit?
Sapa kitai dulu nerima nya ila indai,
Ngena pua bali tengkebang?
Kita enda tau nyambut iya anak,
Kita agi betanya ari aku,
Enti nyelaku kumbu,
Ngambi gambar dagu baya butang.
Bini Sengalang Burong Nyambut Igi Balang.
Lalu dipasok ka Indai Kachendai Bepantak lirak,
Endu Dara Sentaba Balun Kupak kain siti,
Ke bebuah nyelai neladan empili nakang rambai,
Lalu ditempap Indai Igat,
Selingap tisau rawai,
Lalu dipeling ka iya
Sengkiling rlnggit bungai.
Lalu diara ka iya tumpa gelang alai,
Lalu lepi ka iya sakali sanggol silai,
Lalu disekang indai orang,
Enggau takang rajang merundai.
Ambu dimbu enggi ibu gayu,
Kena map tusu nudong rawai.
Lalu disamak iya enggau belabak minyak kedai,
Lalu becheremin iya di gulin burit pinggai,
Nyeremin moa tampak ka berak-berak,
Baka senanyak bulan mingkai.
Nya baru iya muka bungkus
Saratus bali belulai,
Lalu genggam iya enggau tangan jari megai.
Mupok meh kitai salantang anak andai.
Nya baru tak lalu kebu ka ibu gayu,
Pintu ke bedaru bandir mikai.
Lalu tenjan-tenjan kaki kanan iya,
Berindik di tempuan nyapan,
Dikelalin anggam rutan enseluai.
Nyau mansa dinding
Ke perenching linsu cherai,
Lalu begelih engau ripih
Tiang medang lamba lulai,
Dikentudi ka lantang iya
Ke ringang apin besai.
Lalu datai ba pala tangga,
Ke bengkeramba dua berimbai.
Meda Aki Lang tak udah kindang-kindang,
Nyintak perapang pedang panjai,
Nyandih di tiang lamba ragai,
Nyandih ba tiang sandong,
Bebungkong ka benong tajau rawai.
Lalu datai sida dia,
O, lalu meh peruji ati ambai lalai,
Ko Aki Lang Menaul Nyakai.
Lalu diketas iya leka begumba balang begundai,
Ke lalu diterima indai rara nganta,
Ngena pua bali belulai.
Au, kita peruji ati ambai lalai,
Kita anang telengga laun pulai,
Enggai ka kita kena tiup,
Selulut ribut bebarai ngesai,
Enggai ka kita kena tinggang
Telian leka ujan,
Ke nelian laboh bekaberai,
Enggai ka kita basah salampai,
Mansau menyaang.
Lalu bejalai sida,
Niti gentali rumah panjai,
Nyangkah leka begumba niti ruai.
Nyau chukup ka tiga kali
Besundang nengah tikai,
Nyau madah ka diri lelak,
Ngagai sida peruji ati ambai lalai.
Enti kita lelak ngetu meh kita ambai wai,
Ko jako Aki Lang Menaul Nyakai.
Lalu didudok ka sida,
Atas tikai tengah ruai,
Leka begumba igi ranyai,
Mangkang pamping piring rendai,
Ke munyi api makai rebaan lama nyanggang.
Wa Antu Pala Bini Sengalang Burong.
Lalu angkat Indai Kechendai Bepantak Jirak,
Kadua bali nama iya,
Endu Dara Santaba Balun Kupak.
Nya ga bini Aki Lang Menaul Nyakai,
Mentua Ketupong seduai Beragai.
Lalu begari iya mantai ka pemisi diri ngena utai.
Lalu batak iya bejong,
Tekalong puting pemanggai,
Enggau bungkus saratus bali belulai.
Lalu kebu ke ibu gayu pintu bandir mikai,
Lalu tanggong iya bengkong danan kirai.
Lalu disandik Indai Bansik Burik,
Jengkalik ka iya muting Kerigai,
Lalu dibai iya niti sentali rumah panjai.
Nya baru iya nunjok ka tempekok manok tawai,
Dipadah ka iya keruah babi ngelampai,
Bedau ga leka begumba balang begundai,
Enggai badu serintak nyabak chai-chai.
Nya baru iya ngua iya diunda puting pemanggai,
Lalu berayun ari kusun kanggan unyai,
Tak talu-talu umba dimbu,
Mentua bekubu entis bulu burong Beragai.
Dinga tak lalu gensera indai dara,
Indah enda munyi ayam gasing gila,
Ke manah nyawa jauh lemai.
Bedau ga leka begumba balang bedagu,
Enggai badu nyedu nyabak chachaai.
Lalu bejako peraja mata ambai lalai iya,
Kada enda laban Kemilah nuan agi salah,
Nyangka Kemilai nuan apin sampai.
Nya baru iya nunda wa Bunsu Kamba,
Ke datai ari lempa ulu sungai.
Nya baru tak dui-dui,
Terinting puting dabong gigi,
Indah enda munyi Endu Salinggar Matahari,
Ke nimang laki iya Keling Aji,
Laki ulih iya meli ambai ulih ngibai,
Ke baru pulai pegi,
Ari genturi langit landai.
Din iya ke di-injau apai Sampapang Parai,
Nyarau kerepau pintu ijau langit landai,
Ke laboh gadai-gadai,
Mesai bingkai moa tibang.
Bedau ga leka begumba balang besengki,
Enggai badu ngeransi nyabak mari,
Ngagai beradi karong mengandai.
O nama deh mimpi nuan anak kami,
Ke tindok dileladi papan paji,
Ke dedegi ngelui gigi tuntun gundai.
Nama berita nuan bujang melisa,
Tindok lina di pangala papan chala,
Ke remba-remba ngelui dada tuntun kerigai.
Au deh mengua tangkai mengindai,
Dini aku deka badu nyedu ransing da-danggai,
Aku ga bisi mimpi nengali hari nyandau lemai,
Leboh aku ke bebungkor,
Enggau petabor bali belulai.
Mimpi meda api ke rnenyadi tengah ruai,
Enggau mimpi nengkadah buah nyior undai.
Mimpi nyipat buah lengain lebat,
Ke laboh betakat di paia pantai.
Mimpi nyarau buah sibau mansau satangkai,
Enggau mimpi negu iku jagu baya meradai.
Mimpi ngulam rendai santan champor penganan,
Nepan di chapan sadauri tikai.
Udah nya lalu tedani
Aku ke bemimpi gali meledai.
Udah nya bisi mimpi baru ke babali lain asai,
Mimpi turun ka damun tanah landai.
Dia deh lupu tudah aku
Asai ke bebulu pandai terebai.
Angkat aku mengkebap terebai gadai-gadai,
Inggap ba puchok tekam keladan dua berimbai.
Tang sakayu nya punggor sakayu nyuntai,
Dia aku dipuput ka ribut bebarai ngesai.
Lalu pumpong tekam chundong,
Naban ka nyintong madu nyangkai.
Dia aku lalu laboh ka baroh,
Ninggang kerukoh duri jelai,
Dia aku asai ke dilantar pesilar ular bungai,
Asai ke kena kerigai rusok marang.
Dia deh nyawa aku entara dua,
Asai ke jengkana lain asai.
Nya meh mimpi aku beradi tangkai mengandai,
Alai aku enggai badu dedenggu nyabak cha-chai.
Au deh lantang anak andai,
Kati ko nya selatan mimpi nuan?
Ukai nya indai ukai.
Enti munyi nya salah meh mimpi,
Nuan anak seridi ke nandai nurun ngabang,
Ka Batang Paku landai.
Kada enda jerih nyawa nuan,
Bujang melisa ka jengkana laya sulai.
Nyangka enda jerih gaam rapit nuan,
Di-ungki gelamit ubong engkerebai.
Nyangka enda jerih pala nuan,
Bujang bula dipakau ringka wi enseluai.
Raang ke tetukang
Tinggang rendang champor rendai.
Enda meh nuan tu agi enggau kami pulai,
Ka jerit langit landai.
Tentu nuan tu lalu diempu
Orang ke begawai besai.
Nuan ke bemimpi kena lantar,
Pesilar ular bungai,
Nya ga ngayu ka sangkoh gansai,
Enggi Ketupong seduai Beragai,
Keba Beragai bisi ngembuan batu ratai,
Ka pemandak jalai pengalempong tulang.
NURUN NGABANG.
Aki Lang Sengalang Burong Mai Ngabang.
Tebang nyerumbang ambak dabang,
Nyadoh kitai betuboh, ko Aki Lang,
Nurun ngabang.
Sapa kitai ngambu dulu,
Neresu jemu ambun midang?
Sapa kitai ganggam lengan,
Ngerumpang batang?
Geman-geman sengkawan ridan,
Nyadoh kitai betuboh nurun betangkan.
Aku dulu ko Bekubu Entis Bulu Burong Ketupong,
Kadua bali nama iya Jaloh,
Pangkoh tuboh ke bepeyoh
Ngarong ka punggong.
Aku nangkan ka laki diri,
Ko jako Endu Dara Tinchin Temaga,
Ko jako Endu Cherebok Mangkok China.
Aku nangkan ka bini nuan, Buat,
Ko Beragai Renggan Mudai,
Ditelah Chelegai Rarik Lampong.
Kadua bali nama iya,
Ditelah Sematai Manang Burong.
Aku nangkan ka laki aku empu,
Ko jako Endu Kechapah Dulang Landai,
Ko jako Kumang Bunga Entekai.
Aku nangkan ka bini nuan, Buat,
Ko Embuas bejulok Tipas Sibui Jabong,
Ko Embuau ke bepanggau tinggi begantong.
Aku nangkan ka laki aku empu,
Ko Endu Kechapang Dulang Mas,
Ko lyak Ketupang Bunga Libas.
Aku nangkan ka bini nuan, Buat,
Ko Kelabu Lachau Buntu Papau Nyenabong,
Kadua bali nama iya Apu Mau Nulang Perabong.
Aku nangkan ka laki aku empu,
Ko Endu Moa Puchong Pengabas,
Ko Pinggai Besai Nadai Meretas.
Aku nangkan ka bini nuan, Buat,
Ko Burong Malam ke begeman ngelintum dabong,
Ko jako Kesui Sekunding Mupong.
Aku nangkan ka laki aku empu,
Ko Enda Dara Chempaka Tempurong Alang.
Ko Patri Langit Dayang Kumang.
Nya baru aku nangkan ka kita,
Ko jako Aki Lang Sengalang Burong,
Ko jako Aki Lai,
Bejulok Unggun Legai Nadai Bepapong.
Aku nangkan ka laki aku empu,
Ko jako Endu Dara Sentaba Balun Kupak,
Ko jako tndai Kachendai Bepantak Jirak.
Nya baru tebang petai di langgai sungai,
Kitai ke ngabang mupok bejalai.
Lalu kejang ka penjarang ramah panjai,
Enggi Aki Lang Menaul Nyakai,
Tepan selanggai manok menang.
Kejang ka ari nya,
Manggai di riap nanap madang engkalat,
Ke dipantap simbang ka panchong.
Nya pendai Aki Lang Sengalang Burong,
Nya pendai Aki Lai,
Bejulok Unggun Legai Nadai Bepapong.
Kejang ka ari nya,
Manggai di letong mudang,
Tumboh madang panggil layu,
Nya diambi Kumang Ka pemandang tampak belaki.
Kejang ka ari nya,
Manggai di letong madang muding,
Ambi Keling ke enteran sangkoh seligi.
Mansa Tembawai Lama Sengalang Burong.
Kejang ka ari nya,
Lalu bejako Endu Dara Tinchin Temaga,
Sapa empu tembawai nyin apai?
Nyin tembawai kitai menya anak,
Leboh kitai ke agi begulai,
Enggau sida Keling,
Tang diatu unggal nuan Keling,
Udah pindah ngagai Tinting Maring Muang.
Laban iya belaya,
Enggau apai Rumbang Kesuling,
Berebut ka taring tengiling,
Tau ambi ka simpai lengan.
Sapa empu tembawai ke tuju moa nyin apai?
Nyin tembawai kitai menya,
Leboh kitai agi begulai enggau Laja,
Tang diatu unggal nuan Laja,
Udah pindah ka Nanga Gelong langkang.
Laban iya belaya,
Enggau Apai Ansang Rengaya,
Berebut ka gemala tekang intan.
Lengka ka ari nya,
Manggai di terejok pugok kaul kawa,
Ka dibuka enda temu bunsu.
Manggai di batu Karang Benda Ke betelaga nadai ulu.
Nama nyin den apai,
Ko jako Dara Tinchin Temaga?
Nyin pendam Bedaang,
Orang ke dulu lesi laya tumbang,
Ambi ka tampun ranggong.
Nya baru manggai di pun kemali laki,
Baka sua ijau manok tuntong.
Nya menoa Bujang Jegalang,
Ke berani kempang mutus kepong.
Kati nuan aki enggau kami ngabang?
Ko jako Endu Dara Tinchin Temaga.
Aku enda enggau, uchu,
Laban aku penguan menoa tisi,
Nyadi ka pemampul jalai munsoh.
Aku mangkang menoa puang,
Nyadi ka pemangkang jalai bunoh,
Peda kita pengerat aku dia,
Udah ditangkal ka sida apai ubat
Penampalong burong.
Pala tangga aku,
Udah dipelasar ka sida apai,
Pala tekura jaong.
Tengah laman aku dia, endu,
Udah entak ka raran ja pemansoh.
Peda kita jalai aku dia,
Udah entak ka lepi kajang pemupoh.
Mansa Batu Ansah.
Kejang ka ari nya,
Manggai di tanjong Urik Lungga,
Manggai di tanjong Urik Lunggai.
Nya menoa dipangkang Segalang Galik.
Ke bejulok Tali Marau,
Ke ngerakau ngeliling tasik.
Nya orang mangkang batu anggong,
Ke beruntong mali-lebu.
Nya orang mangkang batu timah,
Ke betuah ngiga empu.
Datai sida Beragai ngilir ngansah,
Datai Ketupong bebuai tumah.
Mansa Pun Buloh Berani.
Kejang ka ari nya,
Manggai di tuchong,
Ke nudong bubun aji.
Manggai di munggu madang ketunsong,
Mandong moa bujang berani.
Peda tak ngetoh bala maioh,
Ninga rauh buloh berani.
Tak enda nyingkang sida Aki Lang,
Ninga rauh batang temiang ransi.
Nya baru kual-kual randau kubal,
Nyadoh ka tuboh Aki Lang belaboh ngajar.
Batang buloh kirai anang kitai nampai,
Takut ka mandai kitai parai dulu mati.
Batang buloh lalang,
Anang kita ke bujang nentang,
Enggai ka tandang kita mengkang enda bebini.
Peda kita enturan daan puchok,
Kena surok niang Mantok menya,
Nya alai Iya mati betumbok di kaki kuta.
Daan lintang nyin menya,
Disurok niang Balang,
Ke parai digayang Tuan Raja.
Daan tisi nyin disurok niang Aji,
Ke mati berani nan ka bala.
Pintu Langit.
Nya baru sida ngelaung,
Satanjong sapuntang nubai.
Nya baru sida ngelaung kili,
Sadandang umai.
Nya baru manggai di Sungai Langit,
Ke rapit baka tambit peti belulang.
Nya baru manggai di Sungai Jambu,
Disempal gerugu batu galang.
Nya dipangkang Aji pengeliling hari,
Ngemata ka kunchi pintu langit.
Nya dipangkang bujang pengeliling remang,
Ngemata ka takang bintang bekinsit.
Peda pintu langit tak rapit,
Enda ulih selit lalang bulu,
Peda pintu remang tak enda sawang nadai bepesu.
Bala Sengalang Burong Ngetu Ba Pintu Langit.
Tu baru kitai labah, ko Ketupong,
Baka buah merunjau ulu.
Tu baru kitai puntan, ko Beragai,
Baka menasan jalai jelu.
Lalu bejako Endu Dara Tinchin Temaga,
Kita nadai baka adi aku Aji,
Deh Aji ke digitang orang di puchok tapang,
Enggau linsing senggang sabulan enda laboh.
Badu enda adi nuan Aji, ko Ketupong,
Laban iya ngembuan batu labit manyi’.
Kita nadai baka adi aku Aji,
Ko Endu Dara Tinchin Temaga.
Adi aku Aji diuji orang
Nangga wong tujoh beranggong,
Enda ga iya patah dendan ulu sengayoh.
Badu enda ga adi nuan Aji, ko Beragai,
Bisi ngembuan batu pengelemi ai.
Benda ka sigi ulih adi nuan Aji,
Sangking ka di dinding.
Pala ka sigi ulih adi nuan Aji,
Ke digantong kating-kating.
Ulun ka siko tangkap adi nuan Aji,
Nadai ngembing.
Aku, ko Ketupong, baru udah ngelumpong,
Orang dalam kibong sambong menyeti,
Putus enggi aku saratus semilanpuloh.
Aku, ko Beragai, baru udah nyelai,
Orang dalam daun gawai,
Putus enggi aku saratus tujohpuloh.
Aku, ko Geliga Tandang, udah ngeluntang,
Orang benong lugang ngauk padi,
Putus enggi aku saratus limapuloh.
Lalu bejako Aki Lang Sengalang Burong,
Kita menantu aku saribu tu anang jako nya,
Sida Emperan semuti kedar ka aku lengan,
Siko pen nadai ga berani malas.
Sida Melawi semina kepai ka aku jari,
Kitai ninga berita sida abis punas.
Anang guai meh Bapa, ko Ketupong,
Manok biring tu nyau kakinding angkat mintih,
Kaki tu nyau deka bekenji angkat begelih.
Nya baru ngentak ngena bujak,
Burak kechapak linang-linang,
Lalu kepai enggau terabai bedilah munsang,
Lalu disakang ngena sanga ulu tulang.
Peda tak lalu tebuka pintu langit lada,
Tau alai tama sereta dua.
Peda lalu tetukang pintu remang,
Tau alai ngabang sama sereta.
Nya baru sida malik ka baroh,
Peda tak chelum baka tarum champor geluga.
Tak nyau rapas tentang ngena bulang leka mata.
Lalu bejako Endu Dara Tinchin Temaga,
Enti bakatu, dua kali meh kitai tu labah,
Baka buah merunjau ulu,
Enti bakatu, dua kali meh kitai tu puntan,
Baka menasan jalai jelu,
Tu baru kitai ke deka nandai enda lalu.
Lalu bejako Aki Lang Sengalang Burong,
Ni jalai lama kitai kalia iya?
Ni jalai kitai salama jaga?
Uji tebang ka batang terentang kanji,
Uji jengkau ka randau ensirau hari!
Peda tak lalu tebuka sengkilong sawa,
Tau ka tangga kebut-kebut.
Peda tak genarau likau nabau,
Tau ka lalau benyut-benyut.
Nya baru sida betusun,
Baka daun tapang ditebang.
Nya baru sida bapit-apit,
Baka anak itit mansang nyemerang.
Menoa Aki Ungkok.
Nya baru manggai di ambun nurun nali gulok,
Nya baru manggai di remang
Ke begitang baka sampok,
Nya menoa dipangkang Aki Ungkok,
Ngemata ka rayok bulan mandang.
Nya orang ke nakal jaga enda tindok,
Dudok nali gulok buok datai ka siang.
Menalan Sabong.
Kejang ka ari nya,
Manggai di tuga jangok jelai,
Ke ngelembu nyagu ka batu tangkal miga,
Dipansa bala mansang nyerang.
Manggai di tuchong bukit Balai Nyabong,
Ke begamal ledong-ledong,
Pengurong manok banda,
Putus gerempong tali bulang.
Nya menalan besai sida Ngelai,
Dikembai ka tikai pakan melintang.
Nya menalan lama sida Pungga,
Kena pansa bala mansang ngabang,
Tebang bu menalu nusu,
Nyadoh ka tuboh ditu kitai ngetu.
Ngetu nginsap ka selap pun raang,
Ngetu makai pinang lua ka rampang.
Ngerara Rampa Menoa.
Nya baru ruya-ruya raba bebunga,
Nyadoh ka tuboh Endu Dara Tinchin Temaga,
Ngerara rampa menoa.
Rampa Menoa Simbang Gemurang.
Menoa apa nyin apai ka tampak luar?
Nyin nadai ditanya ka. nuan anak wai,
Nyin ga rampu akar mati,
Kena pangka ka buli nyadi bepulas uchong.
Nya dipangkang Bujang Simbang Gemurang,
Ke berani kempang nadai ngalah.
Laban iya bapai ka Raja Semarugah,
Ke ngembuan tematu telu tanah,
Ke terubah jadi nengri.
Rampa Menoa China.
Nama menoa nyin deh apai,
Ke tampak remba-remba?
Nyin nadai ditanya ka nuan anak,
Nyin ga rampa menoa China,
Ke nanam kawa ke bebuah nyengkar dada Luak ati.
Rampa Menoa Raja Suluk.
Nama menoa ke tampak lenok-lenok
Nyin deh apai?
Nyin nadai ditanya ka nuan endu,
Nyin menoa Raja Suluk,
Ke retok-retok nimbau rayok papan kemudi.
Rampa Menoa Antu Rambak Belakang.
Sapa empu menoa ke tampak terang
Nyin deh apai?
Nyin nadai ditanya ka nuan, endu,
Nyin dikembuan antu rambak belakang,
Ngemeran ka papan Sandar Diri.
Rampa Menoa Antu Baroh.
Sapa empu menoa ke tampak jauh
Nyin deh apai?
Nyin nadai ditanya ka nuan endu,
Nyin dipangkang antu baroh,
Enti iya dudok ka ninggi sintong,
Tang enti iya bejalai
Tak kepai-kepai ensurok hari.
Aur Jegada.
Sapa empu menoa ke tampak remba-remba
Nyin deh apai?
Nyin nadai ditanya ka nuan endu,
Nyin ga aur jegada baka pelangka Ini Manang.
Nya menoa dipangkang Apai Alui,
Ke besilih rumah
Enggau Apai Sumang-Umang,
Besambi kalang besilih rumah panjang,
Enggau Apai Sali-Ali.
Rampa Menoa Panggau Libau.
Menoa apa ke tampak perenching
Nyin deh apai?
Nyin nadai ditanya ka nuan anak,
Nyin menoa sida Keling,
Orang ke ngembuan ubat,
Ke penyelinting pengerurus jari.
Menoa Raja Siba-lba.
Tebang petal pedalai rambai,
Nyadoh ka tuboh mupok bejalai.
Lalu nyapa Siba-lba,
Orang raja diau kadiri.
Nya orang ke raja nadai ngelui.
Kati nuan enggau kami
Nandai nurun ngabang?
Ko Endu Dara Tinchin Temaga.
Aku enda endu,
Peda nuan guntin kening aku,
Baka siring tunggol tebang.
Peda nuan belakang aku endu,
Baka pangkal buah pedalai.
Peda nuan sirat ari moa aku endu,
Ke betanda paya sebang,
Tang ari belakang tekalong chagai-chagai.
Enti pagi aku begawai,
Lemai aku ngulit,
Enti lemai aku gerai,
Pagi ga aku sakit.
Enti hari ke terunji sabong linda, endu,
Aku nadai pengawa kereja bukai,
Aku ga tembu nganjong asi ja,
Ke melanjan mansau mata,
Enggai ka nadai diempa pajoh pana.
Enti leboh hari nyelai endu,
Aku nadai pengawa kereja bukai,
Aku ga nyadong asi nyeli,
Ke melanjan mansau siti,
Jadi ka sapi sera nyawa.
Menoa Burong Raya.
Tebang petal di langgai sungai,
Nyadoh ka tuboh kitai bejalai.
Dinga nyapa Burong Raya,
Aka Dara Burong Undan,
Lalu nyapa Burong Rindang,
Aka bujang bekirum pesan.
Kati nuan enggau kami
Nandai mansang ngabang?
Aku nadai hari, aku tembu nyadong ai,
Enda ulih aku bai,
Ditinggal ka aku di menoa ili,
Lak ka jadi tasik ledong linang.
Aku kiroh nyadong rutan,
Ka ulu langgai Baram,
Tang enda ulih aku san,
Ditinggal ka aku di Nanga Balingian,
Awak ka jadi sega wi enseluang.
Menoa Sera Gindi.
Kejang ka ari nya,
Manggai di jalai Renggan,
Alai iya malan tiang sandong.
Manggai di peniki palan Sera Gindi,
Alai iya ngaga anak kenyali rakong.
Menoa Bengkong Apai Kuang Kapong.
Kejang ka ari nya,
Manggai di daan mengkok,
Ka penindok raja jelu,
Batang iya ke diguyang jadi rumah.
Manggai di daun ke sebumbun enda bepesu.
Tarok iya ke dikempok jadi buah.
Nya baru Bengkong Apai Kuang Kapong,
Ke tau manjong kalau-kalau.
Nya dipangkang Bujang Tangga Rirang,
Penimba tenang batang danau.
Menalan Besai.
Lengka ka ari nya,
Manggai di menalan palan betajar,
Kena langgar pedang changka,
Nait ka bukit pangka ngitar,
Lantar sumpit tibong temaga.
Ngebu ka terumbu sarang ular,
Alai ngemata ka pedoman ayam raja,
Nyambong ka tuchong Gunong Gemala,
Bula tinda ka cherita tampak terang.
Menoa Biku Bunsu Petara.
Kejang ka ari nya,
Manggai di punggang batu berua,
Kena pansa beras kuning.
Nait ka bukit lubang sawa,
Ke ketawa rising-rising.
Mansa engkeramba baba gaga Keling,
Baka ke deka belanda angkat beladang.
Nya menoa Datu Au Tuan Baginda,
Dipangkang Bujang Pasang Pareh,
Ke bepurih bulih benda.
Kadua bali nama iya,
Biku Bunsu Petara,
Pantan Inan Raja Jadia.
Menoa Selampandai.
Kejang ka ari nya,
Manggai di munggu madang pudu,
Ambi ka teku gelong ka tuong.
Manggai di punggang pungga agang
Arang tebelian,
Alai nyepoh pedang bujang berani.
Nya menoa dipangkang Selampetoh,
Tukang kamboh,
Dipangkang tengkujoh panchor wong.
Nya menoa dipangkang Selampandai.
Berumah di tatai Balai Nyabong.
Nya baru sida jayoh-jayoh betebang ipoh,
Nyadoh sida betuboh berengkah nyepoh.
Orang ke bula sepoh kitai ba kayu kedemba,
Lak ka mua nusoi berita.
Orang ke burok sepoh ba kayu sirok,
Lak ka tindok langa-langa.
Orang ke bagas sepoh ba dulang teras,
Lak ka sida paas ngaga raga.
Orang ke berani sepoh ba dulang besi,
Lak ka tajam ati muai nyawa.
Orang ke pandai sepoh ba dulang mikai,
Lak ka besai diau di menoa.
Menoa Raja Rengayong (Kijang).
Kejang ka ari nya,
Manggai di madang paku kubok,
Baka bentok tinchin selong.
Manggai di deman madang resam.
Palan sepan babi bindong.
Nya menoa dipangkang kijang,
Digelar Bujang Raja Rengayong.
Menoa Rusa (Bunji).
Kejang ka ari nya,
Manggai di urat ke merebat mesai belia.
Manggai di lenggam endor palan malu taya.
Nya dipangkang Abang Rusa,
Apai Gangga Guntur Betigong.
Nya dipangkang Bunji panjai kaki,
Nyengok ka tisi umai langgong.
Menoa Raja Remaung.
Kejang ka ari nya,
Manggai ba kayu raya dua bebandong.
Manggai di batu chandi,
Ke bediri degi-degi bepulas uchong.
Nya dikemata ka suka Raja Remaung,
Dipangkang Raja Machau,
Ke bepanggau tinggi begantong.
Kendi Aji.
Kejang ka ari nya,
Manggai di kendi aji dua berimbai,
Manggai di palang undang tampak temuai.
Nya dipangkang saranda,
Ngernata ke seraka nanga jalai.
Nya dipangkang Semalendik,
Ke penilik temuai datai,
Nya orang ngemata ka jalai besai,
Ke betumbok tujoh puloh.
Nya orang ngemata ka moa jeraya,
Ke benanga mua pemaioh.
Lalu bejako Endu Dara Tinchin Temaga,
Bejako Endu Cherebok Mangkok China.
Kada enda jalai munsoh tu ambai wai,
Jalai Maloh ke munoh nguja menoa?
Kada enda jalai orang tu ambai wai,
Ke mansang nyerang mai bala?
Peda nuan urat nyau abis terangkat,
Mesai kawat kalingkang selong.
Peda nuan tanah agi bekau tarah belinsu gadong.
Peda nuan rau tak nyau selabubu,
Baka seregu bulu burong.
Uji kepit aku ambai,
Ngena samit biru bambang.
Uji lalai ka aku ambai,
Di sentagai dilah kendawang.
Uji kurong aku ambai wai,
Ba tandok labong,
Baka ka ngurong tiong duan kenyalang.
Lalu nyaut Aki Lang Sengalang Burong,
Nyaut Aki Jugu Menaul Tuntong,
Nyin jalai tunga ka tinting,
Enggi unggal nuan Keling.
Peda nuan kemunting nyau lentor pating,
Alai iya ngait ka jerening ulu tulang.
Nyin jalai tuju moa,
Enggi unggal nuan Laja,
Bekelai ka telesak lentor jebira,
Alai iya ngait ka leka igi balang.
Nyin jalai belong,
Enggi unggal nuan Tutong,
Bekelai ka kayu engkubong lentor ujong,
Alai iya ngantong jabong ulu sarang.
Kampong Baung.
Tebang petai di langgai sungai,
Nyadoh ka tuboh mupok bejalai.
Kejang ka ari nya,
Manggai di kampong,
Perimba Kanyong mali terumpang.
Manggai di pulau ditasau Ugau,
Enda ditebang.
Nya menoa lepa nadai orang,
Nya kampong baung,
Enda didinga kesuong nyumboh bujang.
Menoa Aki Dunju.
Lengka ka ari nya,
Manggai di madang kemunting umang,
Baka ke di rembang baka ke diduju,
Manggai di madang lalang benang,
Ke selelai baka ke dipalu.
Nya menoa dipangkang Aki Dunju,
Berega ka duku ibun iko ular tedong.
Nya menoa dipangkang Aki Langkau,
Berega ka tajau dikemeran ka likau,
Nabau nyengkilong.
Menoa Durong Biak.
Kejang ka ari nya,
Manggai di gelenggang tanah nunggang,
Baka simbang kaki pelangka.
Manggai di kebong tanah langgong,
Baka jong Raja China.
Nya menoa dipangkang Durong,
Bejulok Sukong Lamba Jinggau,
Ngelembong ka burit tibang bepuncha.
Nya bujang ke segalang nyamai diau,
Lantang anak Simpulang Gana,
Bini iya Endu Lilih Sintong Benih Pulut Belangian,
Terai-terai ngambu diri bambai
Ke tetai bintang tiga.
Kadua bali nama iya,
Endu Sebabut Rumput Laman,
Rengai-rengai ngambu diri
Bambai ka Tangkai Bunga Sangga.
To be continued on Pengap Gawai Burong – Part 4