PENGAP GAWAI BURONG – Part I
Ditulis
BENEDICT SANDIN, P.B.S., A.B.S.
RURUN PENGAP
GAWAI BURONG
PUN PENGAP GAWAI BURONG
NGERINTAI TUAI
SAMPI GAWAI BURONG
NGAMBI NGABANG
TIMANG ANTU PALA
BUJANG PEDANG
BUNSU RIBUT
NUTONG
MANSANG BEGIGA
WA ANTU PALA
MENOA BEDURU
NURUN NGABANG
NGALU PETARA
DENJANG
NGAMBOH
MULAI KA SEMENGAT
JAKO ARI PENGARANG
Kena bansa kitai ngingat lalu belajar ka pengap Gawai Burong, nya julok ati aku ke ngarang lalu rnansut ka iya ba bup tu, awak ka iya tau dipelajar ka bansa kitai ke deka nemu leka pengap gawai tu. Aku arap mega ka samoa pemacha ke macha bup tu, anang enda lalu macha jerita Gawai Burong ke udah dikarang aku ba bup siti, dikumbai aku Raja Durong, awak ka lalu nemu ripih enggau adat kena niri ka Gawai Burong betangkan-tangkan.
Laban bup tu udah dikarang kena aku ngeluar ka leka pengap Gawai Burong, nya alai aku mega enda tau enda ngenang pemanah Lemambang Mujah anak Usit ke udah ngingat ka jalai pengap tu, ari ajar mentua iya niang Lemambang Gawing di Suri Lalang, Rimbas, enggau Lemambang Luat anak Jabu di Sepuna, Paku, ke sama nusoi pengingat diri empu ngagai aku pasal leka pengap tu.
BENEDICT SANDIN
GAWAI BURONG
Nyadi ba pengarap bansa Iban, Gawai Burong besai agi ari samoa gawai bukai. Gawai tu didiri ka tuai bansa ti tau serang enggau tau kayau betangkan-tangkan, nitih ka ajar Sengalang Burong empu, leboh iya ngajar uchu iya Sera Gunting adat beburong, adat kayau enggau adat niri ka Gawai Burong.
Enti orang bisi mimpi diasoh antu-lulu niri ka gawai nya, sida ngereja iya, tang enda ditangkan ka agi, baka orang ke niri ka tangkan Gawai Burong bendar.
Nyadi enti orang nyerak gawai nya enggau gawai bukai, Gawai Burong enda tau dudi dipenyadi, laban Sengalang Burong enda tau dudi ngabang ari antu ari lulu bukai. Samoa ator, adat enggau jalai orang niri ka Gawai Burong tau dibacha kita silik ba bup benama Raja Durong.
Nyadi asal Sengalang Burong baka tu. Raja Durong bejulok Lumpong Tibang Bebaring, Durong tuai be-rumah di tatai belakang tinting bebini ngarnbi Endu Dara Talun Pelangka, ngemata ka kuta dinding hari, Endu Cherembang Cheremin Bintang, tukoh lawang pinggai bekaki beranak ka Raja Jembu dudok di balu tinggi didinggai, Meta raja pengibai, bebini ngambi Endu Endat Baku Kansat ngembuan ubat simpulai umai, Endu Kumang Baku Palimbang. ngembuan lemambang ubat pengembai.
Seduai nya beranak ka:
(a) Bidok Linggar natar di senggal gumbang besabong, Aki jugu Menaul Tuntong, Aki Lang Sengalang Burong. Bini iya Indai Kachendai bepantak jirak, Dara Sentaba balun kupak, tang laban iya sakit lengit enda pengerai, tabin be-birin lernbau makai, pedera renga enda nyamai, nya alai iya mindah nama disebut orang Endu Sudan Berinjan Bungkong, Endu Diu Tiong Menyelong.
(b) Manang Langgong ngembuan puchong penyangga nyawa. Matai tuai Raja Menjaya.
(c) Rangkang Kirai Raja Sua, pepat pudak Raja Simpulang Gana. Bini iya Endu Endun serentum tanah tumboh, garas-garas tampak panas tengah menoa, Endu lyak ditelah Cherindak Tanggui Buloh, kepai-kepai terebai didandang danggur uma.
(d) Tuan Biku Imam Bunsu Raja Petara, Pantan Inan Raja Jadia, Apai Maga Raja Lama pun menoa.
(e) Raja Selampandai ke tau begulai ka tanah perai jadi kerigai anak mensia, Raja Selampeta tau nempa teruba iya, Raja Selampetoh tau ngamboh tuboh mula ada.
(f) Ini Inda rabong menoa, Ini Inee rabong hari, ke ditelah Ini Andan bepala buban bebunga jirak, kulit rapit betuboh biak, baka dara biak ke disuak diguang bujang.
(g) Gangga Gunggong penyadong jalai raja, Gangga Ganggai penatai jalai kaya. Bini iya Endu Sudan ngembuan bungkan batu kemarau, Endu Kumang ngembuan gempanang tekang mau.
Nyadi Sengalang Burong seduai Endu Sudan berinjan bungkong, Endu Diu Tiong Menyelong beranak ka:
(1) Endu Dara Tinchin Temaga, Endu Cherebok Mangkok China bini Ketupong bejulok Sangkoh Agong ngentong di beradong ruang dada.
(2) Endu Lunggu Ketunsong Ngembai, Dayang Kumang Bunga Entekai bini Beragai bejulok Pinggai Besai penerima pala berambau dara.
(3) Endu Kechapah Dulang Midong, Endu Kumang Bunga Ketunsong bini Bejampong bejulok Bunga Jarau Sagupong, ngeretong ka perabong rumah raya.
(4) Endu Bentok Tinchin Pengabas, Endu Letan Pulas Mas bini Pangkas Kutok bejulok Beliong Rasok retok-retok nebok keruntok leka mata.
(5) Endu Kechapang Dulang Mas, lyak Ketupang Bunga Libas bini Embuas bejulok, Bangkong deras pengelimpas moa bala.
(6) Endu Moa Puchong Pengabas, Pinggai Besai nadai meretas bini Kelabu Papau Nyenabong bejulok Sintau Kemarau Hari, rendang-rendang mandang ka dagang nengeri China.
(7) Endu Dara Chempaka Tempurong Alang, Patri Langit Dayang Kumang bini Kunding Burong Malam ke bejulok Ipoh Kinying ngelaboh ka nyumboh siti menoa.
(8) Ajee ke berani ngilah, bulan, Menteri Suka Raja Rengayan bebini ngambi Endu Lilih Sintong Benih Pulut Belangian, kindang-kindang ngambu diri bambai petakang bintang tiga. Kadua bali nama iya Endu Lilih Sintong Benih, rengai-rengai ngambu diri bambai tangkai bunga sangga.
Lemai Mantar Gawai:
Leboh lemai mantar ka Gawai Burong, dia lemambang dulu datai lemai siti apin gawai nyadi, dikumbai malam mantar. Leboh sida datai, udah sida mandi di pendai, tuai gawai enggau orang bukai lalu nyambut penatai sida ka tanah enggau piring enggau ading, enggau dumbak enggau setawak. Enti lemambang bisi burong jai tauka rnirnpi enda manah, ditu orang nabar ka ngena darah manok ke udah dibiau kena nyambut penatai sida tadi.
Udah tembu sida dialu di tanah, dia tuai lemambang lalu berengkah nyebut leka pengap ke lalu disaut lemambang siko ke nyaut iya. Leka pengap seduai nya lalu dikelembong ka lemambang bukai ke bejalai nunda udi seduai. Sida ke mengap tu bejalai nunda udi tuai gawai enggau kaban iya ke mai sida niki ka rumah. Leka pengap sida belaboh munyi tu:
PUN PENGAP GAWAI BURONG
Guntum-guntum anak lelangan.
Ngampoh ka meruan pasir langkang.
Nya baru anak bujang Lemambang Puan.
Nuntong di menalan nyapan,
Dibandong luyam madang sabang.
Nya baru anak Bujang Lemambang Luong,
Nuntong di menalan jebong,
Dianti Endu Teruna Dara Lempong,
Enggau pamping piring tepong
Jantau jentawang.
Nya baru nyau meda kepai setunggol gantong,
Anak bujang Lemambang Luong,
Enggi sida di Batang Paku matong,
Nampong perabong pelamatang pinang.
Lalu nampai menira belachu,
Anak Bujang Lemambang Tepong Bulu,
Enggi sida di Batang Paku lelingu,
Baka manok indu merembam tansang.
Nya baru tangga dituja tunjan sakali,
Lalau dijengkau purus ginchi.
Nya baru tak tenjan-tenjan kaki kanan,
Dikelalin anggam kuku kijang.
Berindik di tempuan nyapan,
Enggi anak Bujang Lemambang Puan,
Nya baru mansa dinding,
Ke perenching linsu terang.
Nyau mansa pintu ke dilagu anak orang.
Lalu begelih enggau ripih tiang lamba lulai,
Pun iya sungkur mamun babi ngelampai.
Ba tengan batang iya tansang gelanggang manok tawai.
Ukai enda atas puchok iya,
Teleba alai sida teruna dara pandai,
Ngeredai punggai ball tengkebang.
Nya baru begelih enggau ripih
Tiang lamba midong,
Pun iya sungkur mamun babi bindong.
Ba tengan batang tansang gelanggang manok sabong.
Ba ujong iya alai sida teruna dara lempong,
Ngeredai labong mansau menyaang.
Nya baru bejalai niti penyurai Rumah panjang,
Kaki berindik di bidai besai pakan melintang.
Udah nya baru berindik di idas badas
Tekalong kangkang.
Nya baru berindik di tikai rutan,
Anyam Baketan bukir lengan selang-embawang.
Nya baru berindik di tikai lingkok,
Anyam Endu Teruna Dara Lemok,
Betenggau ka rayok neraja nentang.
Lalu nengah tikai sapar tiga,
Anyam Endu dara Cherida,
Indu orang di Nanga Buara Rumpang.
Nya baru nengah tikai sapar empat,
Anyam Endu dara Belangkat,
Indu di Sedarat Randang Bangkang.
Nya baru rengai-rengai jaloh nyerarai,
Lemambang ke datai ngiga ruai.
Tu baru tetemu ka ruai orang,
Ke lelabi indu gumba,
Penanjak ai deras.
Nya baru nemu ruai orang,
Ke beragok rimpak moa,
Ke penangkap manok bangkas.
Nya baru nemu ruai orang,
Ke tedong indu kacha,
Ke bejabong nipas uras.
Nya baru nemu ruai orang,
Ke sawa indu sawaa,
Ngeraran di daan kayu kempas.
Nya baru lentok-lentok langgai manok,
Lemambang ka datai lalu deka dudok.
Ngiga Tanah Alai Berumah
Anak bengkang mati besumpah parai beludah,
Belaya ka buah mansau tekalong.
Tu baru kitai ngiga tanah manah,
Alai berumah panggong beruntong.
Lalu angkat apai Selampang Parai,
Seduai apai Selampang Palah,
Ngiga tanah ka Nanga Sarawak.
Tang nadai nemu tanah manah,
Udah sekut alai orang betanak ka pirak ringgit burong.
Nya baru ngiga ka Nanga Layar,
Nadai ka nemu tanah manah alai berumah,
Udah kena paras pantap ujong dayong.
Nya bam datai iya di Nanga Paku,
Nadai ga nemu tanah manah endor berumah,
Udah sekut endor Melayu betanam mulong.
Nya baru datai di Tanjong tebing kiba,
Dia baru iya bisi nemu tanah manah,
Baka kela kembong begantong.
Lalu ngerembang Apai Selampang Parai,
Seduai Apai Selampang Palah,
Raup kijang pimpin kendawang.
Nya ga ngayu ka sida bujang mekang,
Ke besundang mansang nyadong.
Udah nya nyabut rumput seduai iya,
Pimpin untup, ngayu ka sida bujang lembut,
Ngeraut lumut kalingkang gantong.
Nya baru ngeluntang
Tiang lamba medang engkala,
Pimpin sawa laba rusa,
Nya ga ngayu ka sida teruna dara nganta,
Begelumu dudok di kaki tangga,
Besua ka ringka kalingkang gantong.
Nya baru ngeluntang pengerat, laba ingkat,
Ngayu ka sida melanyi bujang sigat,
Nempap sangap rumbang ketebong.
Nya baru beramu ka kasau indu, laba sudu,
Ngayu ka sida ke indu dudok di pugu tanju,
Ngantong anggu tiang sandong.
Nya baru ngeluntang pematang perabong,
Pimpin tedong, laba remaung,
Ngayu ka sida jenawang bujang lempong,
Ke berundang mansang nyurong.
Note:
Nyadi enti rumah ke alai begawai tu udah kala begawai, dia lemambang tau enda agi ngiga tanah alai berumah, sida ke rnengap tau lalu mun ka leka pengap sida ngena leka tu:
Nya baru anak uting,
Bejalai kinding-kinding,
Ngerinding rambing tali dulang.
Lapa pugu tanju kitai lemai tu,
Tak lindong ayong liu?
Iya ga laban sida ke indu,
Ngantong anggu tali kalingkang.
Lapa jungkar luar kitai lemai tu,
Tak nyau getar-getar?
Iya ga tepan sabebar manok menang.
Lapa perabong belongkitai lemai tu,
Tak begamal lepong-lepong?
Iya ga ditampong setunggol gantong,
Lekat di ujong pematang pinang.
Lapa tisau langit radu kitai lemai tu,
Tak begamal biru-iru,
Baka langgu ketunsong ngembang?
Peda tak perintik tisi langit burik,
Baka tisik engkarong lalang.
Nya baru kitai betunda ka main,
Nunda main niang Usin menya,
Ke bejulok Iko Mendu Bekarang.
Nya baru kitai nunda kereja Puntang Raga,
Kedua nama iya Bujang Simpang Impang.
Ngading Yiang Lemambang
Nya baru taing-taing isau unding,
Ngerinding pating tebelian ngerang.
Nya baru nyadoh kitai betuboh,
Ngading yiang lemambang.
Tu baru ngading yiang aku,
Bujang Lemambang Ingkat,
Ke datai ari urat liat
Bebingka senggang.
Tu baru ngading yiang aku,
Bujang Lemambang Nendak,
Ke datai ari kemantan tambak,
Ke begusak diguyang gumbang.
Tu baru ngading yiang aku,
Bujang Lemambang Luong,
Ke datai ari bungkong tebelian ngandong,
Ke rengong-rengong munyi ketebong ngena terantang.
Nyerayong Pandong
Nya baru taung-taung belumpong nibong,
Nyadoh ka tuboh nyerayong pandong.
Lalu angkat indai Kumpang Pali,
Mai punggang ampang menyeti,
Kena iya nyerayong pandong,
Leka begumba balang bedaai,
Enggau kena iya nyerayong sungki nyadi,
Lekat di kaki nyendaun lalang.
Lalu angkat Indai Renggan,
Mai punggang ampang belantan,
Kena iya nyerayong pandong,
Leka begumba balang begeman,
Enggau kena iya nyerayong,
Pamping piring penganan,
Baka bulan rerak rumpang.
Ngambika leka begumba balang bedagu,
Enda tau nganu udah diterutu kitai,
Enggau ju rajang nunggang.
Nya alai pandong tu
Enda agi angat daang-daang.
Lemambang Belaboh Mengap Niti Rumah
Tebang melingkat pampat di urat,
Nyadoh ka tuboh lemambang deka angkat,
Tebang petal di langgai sungai,
Lemambang ke mengap angkat bejalai,
Lalu bejalai niti penyurai rumah panjang.
Udah nya mansa lampu ditungkun tumu,
Bepagar luyang.
Nyau mansa kelita ditungkun dara,
Ke dedua berambau mansang.
Beranchau Tikai
Tebang petai pedalai rambai,
Nyadoh ka tuboh beranchau tikai.
Nya baru nengah tikai peradani,
Anyam bini Pengiran Amang.
Lalu nengah tikai lingkok,
Anyam Endu Teruna Dara Lemok,
Ka bejulok Lulong Bintang.
Lemambang Berunsut Ngena Ubat Enda Layu
Metat-tat daun emperingat,
Lemambang ka nimang mai ubat.
Ubat enda busong laya,
Di-tanchang ka aku di punggang
Labong surabaya,
Digenggam aku enggau tangan jari dua.
Dibai bejalai niti gentali rumah raya,
Nabat tepansa ka orang ke nama mentua,
Berada rambang.
NGERINTAI TUAI
Ngerintai Tuai Laut
Nya baru giut-giut mambong di laut,
Puput ka ribut diguyang gumbang.
Nya baru ngerintai Tuai Laut,
Ke disebut nama Abang.
Ni nuan Patinggi Datu Julak,
Ke enggau kami ngintu,
Leka begumba balang simpak,
Nuan ga sidi di jari tunjok anak,
Tau netak buah temedak,
Sasetak jadi anak lantang orang.
Ni nuan Patinggi Datu Nuga,
Enggau kami ngintu leka begumba igi nanga’
Nuan ga sidi di jari tunjok kiba,
Ke tau mantap pala bena,
Munyi pangka anak pasang.
Ngerintai Tuai Dayak
Nya baru ngangkat,
Ka sida ke lama udah tetumpat,
Kena tinggang urat dandi nyentang.
Nya baru ngangkat ka sida ke lama udah parai,
Tinggang lantai kelalin jarang.
Nya baru aku nyebut tuai,
Nama Sera Gindah ke ngaga tanah,
Bisi ningkah bisi nunggang.
Nya baru aku nyebut tuai,
Nama Sera Gindi ke tau ngaga ai,
Ke bepati maioh bepampang.
Nya baru aku nyebut tuai,
Nama Sera Gindee ke tau bedua hari antara siang.
Nya baru aku nyebut tuai benama Dami,
Datai ari Karang Batu Api,
Ke menyadi mau rarendang.
Nya baru aku nyebut tuai benama Kajup,
Bejulok Rumput Rading Embawang.
Nya baru nyebut tuai benama Langkup,
Tuai Undup dudi jadi dulu satamang.
Tebang batang kayu gerunggang,
Nya baru aku nyapa Lau Moa,
Mungkal nanga Batang Skrang.
Nya baru nyebut tuai benarna Manggi,
Mungkal Tisak nanak chelum gelemang.
Nya baru nyebut Mawar tuai,
Bejulok Tangkai Marau Ngerang.
Nya baru nyebut Mawar biak,
Pematak bala mansang.
Nya baru nyebut tuai benama Sampar,
Bejulok Teladok Luar,
taja kepar-kepar Nyentok ka langit entilang remang.
Nya baru nyebut tuai benama Mawan,
Mungkal pengkalan Enteban nunggang.
Nya baru nyebut tuai nama Meringai,
Laki Randai indu pandai Batang Skrang.
Nya baru tebang salumbar lumpak lejar,
Nyadoh ka tuboh ngerintai Tuai Layar.
Ni tuai ke benama Entigar,
Berumpang kapar Batu Lintang.
Nya baru nyebut tuai benama Tanggok,
Penubok telok Rian Batang.
Nya baru nyebut tuai benama Petinggi,
Mungkal Pendam Batu Api Mau rarendang.
Nya baru nyebut tuai benama Gerijih,
Mungkal lilih Padeh nunggang.
Nya baru nyebut tuai nama Begarak,
Mungkal awak Entanak Langkang.
Nya baru nyebut tuai benama Chaong,
Mungkal Tanjong Betong dua bekumbang.
Nya baru nyebut tuai benama Talap,
Mungkal endap Pasa Pinang.
Nya baru riu-riu mambong dibatu,
Nyadoh ka tuboh ngerintai Tuai Paku.
Ni tuai benama Entigu,
Datai ari Ulu Paku remawang.
Nya baru nyebut tuai benama Entingi,
Mungkal tuchong Saban Tinggi,
Ke kadiri nadai nenjang.
Nya baru nyebut tuai benama Demong Mukan,
Mungkal penuan Pejok Langkang.
Nya baru nyebut tuai benama Tapai,
Dulu mungkal tembawai Limau Dagang.
Nya baru nyebut tuai benama Rusak,
Dulu mungkal awak Sekundong langkang.
Nya baru nyebut tuai benama Temegoh,
Betuboh maioh tigapuloh ngaum pengurang.
Nya baru tebang libas raras meringgas,
Nyadoh ka tuboh ngerintai Tuai Rimbas.
Ni tuai benama Jenua tuai lama,
Ke dulu berimba Pusa Kampong Engkerebang.
Ni tuai benama Padang Apai Duyah,
Parai ditaban ka dungan ikan tapah,
Bejanggot mirah ka jadam mau gempanang.
Nya baru nyebut tuai benama Gunggu,
Lesi bebadi laya pambu,
Betua ka sawa tedong tiang.
Nya baru nyebut tuai benama Guroh,
Mungkal belemoh sabong Dulang.
Nya baru nyebut tuai benama Garai,
Berumah di tatai Rapong nyelelang.
Nya baru geman-geman sengkawan ridan,
Nyadoh ka tuboh ngerintai Tuai Krian.
Ni tuai ke benama Seguat,
Berumah di menyaong tuchong Engkalat,
Kena perepat ruap bunga pasang.
Nya baru nyebut tuai benama Abas,
Mungkal Wong Embuas deras nerajang.
Nya baru nyebut tuai benama Hun,
Dulu mungkal aum berumpang Babang.
Nya baru nyebut tuai benama Nyawai,
Dulu mungkal tatai langgong Tebujang.
Nya baru entum ka Senaun tuai Rajang,
Enggau Sera Bungkok Ketok tunjok Penebok tiang tembang.
Nya baru nyebut tuai benama Belaka,
Dulu mungkal rarnpa Siong langkang.
Nya naka tuai Dayak diasa diasoh masang.
Nya naka gelai sida ke tuai diambi ngabang.
NGERINTAI TUAI ANTU
Nya baru riu-riu mambong di batu,
Nyadoh ka tuboh ngerintai Tuai Antu,
Ni Nading Panas Kuning,
Baka perenching bunga besi,
Nya ga Sepit Api Gila Gundi,
Pengetis kaki simbang terabang,
Bejalai selilit nisau langit besabong gelang.
Nya berada apai nuan Keling Aji,
Ke berani tau serang,
Tuai orang di Panggau Libau,
Menoa luchak lunyau,
Kena biau jila isang.
Ni nuan Ensing Gima,
Bedada nyala ngerang kepayang.
Sempun murun api neraka,
Ka rendang mandang bedilang.
Nya berada apai nuan Laja Lau Moa,
Penyampu leka balang beraang.
Ni nuan Ngingit Lemai ke terebai,
Ari dilah Matai tuai manang.
Nya berada apai nuan Sempurai,
Bejulok Muntigrai Simbang Jerungkang.
Ni nuan Sega Sadepa,
Kena ngeringka leka balang.
Nya berada apai nuan Simpungga Nanga’,
Digelar Bujang Puntang Medang.
NGERINTAI TUAI ORANG GELONG
Taung-taung belumpong nibong,
Nyadoh ka tuboh ngerintai tuai Orang Gelong.
Ni nuan Batu Anggong,
Ke beruntong mali balang.
Nya berada apai nuan Tutoag,
Tuai orang di Gelong Batu Benang.
Ni nuan Jawa’ Senteba,
Tabor ka di rimba mali nawang.
Ni nuan Jambai Kabichai,
Kaberai mangka rangkang.
Nya berada apai nuan Ngelai,
Ke besimpai sara luyang.
SAMPI GAWAI BURONG
Nyadi sampi Gawai Burong tu, dikarang nitih ka penemu enggau pengingat niang Sadagar Jeti anak Empiu, orang ke endang beberita tau bejako sereta tajam ngingat ka utai, di Kumpai, Krian. Sampi tu di-sebut tuai lemambang kejang deka mengap ba genteran ngiga orang diasoh ngambi antu lulu ngabang Gawai Burong. Sampi tu dikerja enggau piring penuh ti endang dikena maia gawai tu. Sampi nya munyi tu:
Sa! Dua! Tiga! Empat! Lima! Enam! Tu-u-u-joh!
Sapa ngasoh aku bejako,
Munyi Papau nusoi berita?
Sapa ngasoh aku berandau,
Munyi Tuan Lau ke dugau ngator pechara?
Nya nadai utai ditanya ka nuan,
Ko Sumbu Lampu Bekurong,
Nya ga karong rumah ke richah rami raya.
Enggai ka lebu sida melanyi bujang bungah,
Ngaga pah manah betunjang jangkang.
Enggai ka lebu sida melanyi bujang lernpong,
Ngaga patong baka jengkong merebong tumbang.
Enggai ka lebu sida melanyi bujang melisa,
Ngaga dada rinda baka pelangka dan tapang.
Enggai ka lebu sida melanyi bujang baroh,
Ngaga karap ripoh mupoh ari baroh tebuka siang.
Enggai ka lebu sida ngaga baju asir,
Ke betangkir nadai lapang.
Enggai ka lebu sida ngaga tekul sanggol rurus belamatang.
Nya alai nyerumba bulan tumboh baru,
Nyawa aku nyau tetengok ka jelu pusa utan.
Nyerumba engkeleman bulan telenga,
Nyawa aku nyau gila berasai rangka,
Tetengok ka tekura lelabi ngereman.
Nya alai aku ngasoh sida melanyi bujang tinggi,
Ngambi ka aku buah limau duri,
Di ai ansang kechuyu.
Nya alai aku ngasoh sida melanyi bujang bungah,
Nyamah ka aku buah limau tapah,
Ke bebuah retak saribu.
Nya alai aku ngasoh gasan sida melanyi bujang ganggam,
Ngambi ka aku buah limau rangan,
Ke gelinggam unsut biru.
Nya alai aku ngasoh sida melanyi bujang gauk,
Nyulok buah belenyok bubok,
Tumboh di keruntok Delok Lalang,
Ke begamal lenok-lenok baka penandok kijang genuling,
Di julok enggau tirok penandok ensing lubang.
Nya alai aku ngasoh sida melanyi bujang besai,
Nyapai buah nyiur nyuntai di tatai tinting Kedang,
Ke begamal giai-giai ngujong saburai isang selaing,
Di julok enggau gansai nyapi rambai engkabang tumbang.
Nya alai aku ngasoh sida melanyi bujang lempong,
Nyimpong nyiur nyintong di lepong langgai Menyang,
Ke begamal ligong-ligong,
Belabong ubong bejalih kuning,
Tumboh gendong-gendong,
Lindong jengkong gelang terabang.
Nya samoa utai ke asoh aku ambi kitu ka magang,
Nya alai samoa isi aku pen,
Nyau bisi ngelamun tulang.
Lemak dalam enggi aku nyau bekerang ngerang kepayang.
Nya alai enti baka tu,
Diri tegi ka kitai meh leman gawai,
Gaga kita samoa perengka macham utai.
O enti munyi nya sapa lambu kitai ditu,
Tau diseru ngambi ngabang?
Sapa gelai kitai ditu tau betandai ngambi masang?
O ni deh nuan seruan Jawa’ Jambai,
Ke tekesai munyi naning,
Ke merempas ninggang idas?
Ni nuan seruan Bunga Manding,
Ke beperenching bemas-mas?
Nya ga karong lemambang letup,
Penangkup bunga rian.
Nya ga karong beras kuning,
Ke perenching nepan di chawan.
Nya meh orang ke tau ngambi ngabang,
Ngambi masang,
Ngambi makai,
Ngambi nandai.
O enda kami tau ko saut letup.
Enti jeraya rinda amat kami ngemata,
Kena pandang cherira kelamayang panas.
Enti jambatan amat kami ngembuan,
Ke betelan enda rapas.
Enti jalai amat kami nampai,
Ke ludai udah ditebas.
O enti munyi nya sapa lambu kitai ditu,
Tau diseru ka ngambi ngabang?
Sapa gelai kitai ditu tau betandai ngambi masang?
O ni deh kita menantu aku Pitok,
Kita ga udah digaga ka aku tansang,
Kita ga udah digaga ka aku gelanggang,
Kita ka udah diberi aku asi,
Kita ga udah diberi aku ai.
Ni nuan manok sidu,
Ke bebulu nansang ka daai,
Bemata ka pelaga kelam bunyi?
Ni nuan manok kelabu,
Biku ka duku rantong besi?
Kaki nuan udah aku ungki,
Enggau ragi ubong benang.
Pala nuan udah ditata,
Enggau lala minyak kepayang.
Patok nuan udah dirasok ka aku bentok tinchin tampang.
Nya alai belanggai nuan manok tawai,
Ke gansai mata berayang.
Biku nuan manok kelabu,
Ke duku perapang pedang.
Besayap nuan manok kapiat,
Ke menyeti bali tengkebang.
O enda aku busong laya tetumpat,
Ngangkat ka orang ke lama udah lenyap,
Kena tinggang urat dandi nyentang.
Enda aku busong laya sulai,
Ngangkat ka orang ke lama udah parai,
Tinggang ragai tebelian ngerang.
Enda aku busong laya pambu,
Kena tinggang langgu ketunsong ngembang.
Enda aku busong laya lesi,
Kena tinggang ragi ubong benang.
Nya baru tak taung-taung,
Terinting puting ujong dabong.
Tu aku nerebai ka selanjau ijau manok sabong,
Munyi kangau niang Rentap apai Tambong menya,
Leboh iya ke nan di tuchong Sadok renjong,
Nanam chagak bedil belutong,
Digelar Bujang Timpang Berang.
Tak chai-chai serigi ngeli dabong jurai,
Aku nerebai ka selanjau ijau manok empelasi,
Munyi kangau niang Bayang apai Jereni menya,
Leboh iya ke ngipa di ai Serian nansang.
Tak chai-chai terinting puting dabong gigi,
Aku nerebai ka selanjau ijau manok pungka laki,
Munyi kangau niang Lintong Moahari menya,
Enda meniti ka nyawa diri lesi,
Mubok di kaki kuta bejuang.
Tak kaa-kaa terinting puting dabong saleka,
Aku nerebai ka selanjau ijau manok banda,
Munyi kangau niang Rekaya Dana menya,
Leboh iya ke niki ari Sungai Raya,
Mapa ka China Batang Singkawang.
Tak chau-chau terinting puting dabong ulu,
Aku nerebai ka selanjau ijau manok sidu,
Munyi kangau niang Linggir Mali Lebu menya,
Leboh iya ke mujok nipu orang di Ulu Sungai Langkang.
Tak dram-dram terinting puting dabong lancham,
Aku nerebai ka selanjau ijau manok jelayan,
Munyi kangau niang Igoh apai Lamban enggau Unal Bulan menya.
Leboh seduai ke mepat malam di pangkalan Nanga Rejang.
Dua kali tiga kali ungkat,
Terinting puting dabong kempat,
Aku ke bemunyi chiap-chiap,
Aku nerebai ka selanjau ijau manok kepiat,
Munyi kangau niang Minggat menya,
Leboh iya ke bulih nangkap,
Dibangkat tugong bekaang.
Nya baru tak terebai nuan manok banda biring betada,
Terebai nuan manok kepiat biring bidat,
Terebai nuan manok bekuak biring bejalak,
Terebai nuan manok labang biring gerunggang.
Nya baru terebai manok tawai,
Kesai langgai iya munyi teiesai ujan sayang.
Tegu iko manok kelabu,
Munyi deru guntur betinggang.
Kebap sayap ijau kepiat,
Munyi pampat kaul gendang.
Nya baru laboh di bukit petang pesilu,
Pelap asap daun api.
Laboh di urat dandi liat,
Jalai jerumat jarum besi.
Nya menoa Tubu Tampong Puchong,
Menoa apai Sarandau Marau,
Baka likau jalih labong.
Nya menoa orang ke bulih babi enda magi,
Nya menoa orang ke bulih jani enda meri,
Menoa orang ke bulih pelandok enda ngenjok.
Nya menoa orang ke bulih rusa enda bedua,
Nya menoa orang ke bulih kijang enda midang,
Telan taban segala-gala.
Nya ga karong sawa ke begela Luak Limban,
Nya ga karong nabau enggai diau nguan jalan.
Nya orang kena ambi, kena bai, kena tunggah, kena padah aku.
Iya ga bisi ubat serangkap genap,
Iya ga bisi pengaroh ka gembar tuboh.
Iya ga tau ngasoh orang raja,
Iya ga tau ngasoh orang kaya.
Iya ga tau ngasoh orang beruntong,
Iya ga tau ngasoh orang betenong.
Iya ga tau ngasoh orang betuah,
Iya ga tau ngasoh orang belimpah.
Nya baru terebang baru manok labang,
Ke terebang ngelayang rumah,
Nya baru terebai manok tawai sarimbai pagah.
Lalu laboh di menoa orang di tanah rata,
Ke ngaba bau sinang.
Nya ga menoa Selulut Raut Temaga,
Pernantang kumpang bedilah juring.
Nya menoa Sumpit lasit betibong baning.
Nya ga menoa Kendawang sinu ngenang,
Ke begela Buka Baju.
Nya ga menoa Tedong chelum gadong,
Pengembuan atong ipoh tuju.
Nya pen kena ambi, kena bai,
Nya pen kena padah, kena tunggah aku.
Iya ga bisi ubat karong jimat saribu sakang,
Iya ga bisi pengaroh mua pemaioh nadai ketimpang.
Iya ga tau ngasoh orang raja,
Ngasoh orang kaya.
lya ga tau ngasoh orang betuah,
Ngasoh orang belimpah.
Nya baru terebang baru manok labang,
Ke terebang ngelayang rumah.
Nya baru terebai manok tawai sarimbai pagah.
Lalu laboh di tembawai madang rembai,
Ke bebungai lebat bebalun.
Laboh di munggu embawang jatu,
Ke bemunyi beka rentum.
Nya menoa dipangkang Pasun kaban,
Ke nangkin pedang tajam,
Ke belepan makai tulang.
Nya menoa Pasun tunggal,
Ke penikar landik bepencha,
Enda semia mata pedang.
Nya ga karong Lansu bebaju kumbu,
Ditenun ibu tengkebang Kumang.
Kadua bali nama iya,
Karong Tegong Remaung Lubang.
Nya pen sama aku ambi, sama aku bai,
Sama kena padah, sama kena tunggah.
Iya ga ngembuan ubat karong jimat saribu sakang,
Iya ga ngembuan pengaroh bengat maioh nadai ketimpang.
Nya baru terebang baru manok labang,
Ke terebang kelah-kelah,
Terebai manok tawai sarimbai pagah.
Lalu laboh di menoa orang,
Di jamban titi penguji,
Di indik gilik-gilik,
Alai kaki nyingkang belanda.
Laboh ba menoa orang,
Di terantang gendang nanyi kena tata ujan nyala.
Nya menoa apai Jeling,
Bejulok Tandok Kambing Dua Besakang.
Nya menoa apai Pala Pada,
Ba lempa madang ara,
Enda kala diperimba mali terumpang,
Nya ga menoa Geluma laki Ini Manang.
Nya baru terebai baru manok tawai,
Ke terebai ngelayang rumah,
Terebai baru manok labang,
Ke terebang kelah-kelah.
Lalu laboh di menoa orang,
Di tanjong madang nibong,
Ke bemunyi rengong-rengong,
Kena tigong leka ensera.
Beseberai enggau tatai meligai chundong,
Ka begamal giai-giai,
Kena tempalai leka kana.
Nya menoa Tutong Ulop Dernong,
Digelar Bujang Lemandau Gendang,
Nya menoa Gelayan Ragak Riang.
Nya pen kena ambi, kena bai,
Nya pen kena padah, kena tunggah aku.
Sida ga bisi ubat karong jimat,
Sida ka bisi pengaroh mua pemaioh.
Sida ga bisi ubat jadian,
Ubat tebekan,
Bisi ubat umai,
Ubat simpulai.
Nya dibai kita ngabang,
Nya dibai kita masang.
Nya baru terebang baru manok labang,
Ke terebang ngelayang rumah.
Terebai baru manok tawai,
Ke terebai keiah-kelah.
Lalu laboh di menoa orang di Jila Takang Isang,
Bekerundai baka lempai tabu tali.
Lalu laboh di tempusong ai ngelagua,
Baka puncha tibang padi.
Baka reba kapar batang,
Alai malan batang selangking diri.
Laboh di tuchong sandong kenyalang,
Jalai berundang minta bini.
Nya menoa Keling tau ngarong,
Didinga ari sabumbong map menoa.
Nya menoa Laja iaki Lulong,
Ngembuan puchong penyangga nyawa.
Nya menoa Simpurai manok sabong,
Berani ati munggur menoa.
Nya menoa Keling Sapit Maloh,
Menoa Laja penyangga bunoh.
Nya baru terebai baru manok tawai,
Ke terebai ngelayang rumah.
Nya baru terebang manok labang,
Ke terebang kelah-kelah.
Lalu laboh di menoa orang,
Di rantau danau beranyut,
Alai Sabut luput enchai inggar demeram.
Laboh di bungkong inggar merengong,
Dititi api ke menyadi mau gaguntam.
Nya menoa Enting Naing menyadi Keling,
Ke begunting mali luya,
Nyambut lungga besi berani.
Nya menoa Raja Semarugah,
Ke berumah enda dipeda,
Ke betangga bepanti tali.
Nya menoa Raja Menggong,
Ke nyerunkong mali tebuka,
Delapan belas bulan sambilan belas hari.
Nya baru terebang baru manok labang,
Ke terebang ngelayang rumah.
Terebai baru manok tawai,
Ke terebai kelah-kelah.
Lalu laboh di menoa orang,
Di tinting tungkat remang,
Tinggang remang ambun belaboh.
Laboh di tuchong palan manang,
Betumbok pampang jalai tujoh.
Nya menoa Petara Lama,
Ngembuan sega sadepa sukat seput.
Nya menoa Petara Tuai,
Ke penatai lubang pengidup.
Nya orang ditunga tau nanya temuai datai,
Nya orang besukong rengong-rengong,
Munyi kelapong tali sentagai.
Nya orang ke betiang munyi gendang Raja Jantai,
Nya orang ke batap munyi tempap sayap serunai.
Nya orang ke belalau munyi kangau hari lemai,
Kadua bali nama iya Bujang Tangga Rirang,
Berani kempang munggur ka menoa,
Nya menoa Antu Mali Lebu sulu Bunsu Raja Petara.
Bini iya Endu lyak Terenak Bunga Sangga,
Ngemata ka nanga seput maioh.
Kadua bali nama iya Endu Takang Temiang Ransa,
Ngemata ka gelenggang dulang penyepoh.
Anak iya Endu Tangkong Puchong Penguji,
Ke bati sinu kasih.
Kadua bali nama iya Endu Ketupang Bunga Jerami,
Ke mereti ati tau ajih.
O Manok apa manok nama nya deh indai?
Nya manok labang endu,
Ke lelang jauh tasah.
Nya manok tawai endu,
Ke terebai ngelayang rumah.
Nya baru mantai terupong terang,
Bendang-bendang mandang menoa.
Nya baru iya matak terupong lansik,
Ke kebelik pantik temaga.
Nya baru iya nanggong terupong panjai dua.
Nya baru iya nerupong ka Batang Rajang,
Ngumbang simpong Nanga Pila.
Nya baru iya nuju ka terupong baru,
Mandang ka ulu langgai Melaga.
Lain gilik ka iya terupong pantik,
Mandang ka tasik ngumbang gilik Singapura.
Tang mengkang lindong nadai dipeda,
Orang jaga tigapuloh-tiga nyan santika,
Sama sereta nantai ka senapang.
Nya baru kuing ka uling melunggang jempayan,
Lempai ka terupong tantai ba pemanggai tuntun pisan.
Peda tak tampak terang Batang Rajang tebing kanan,
Nya baru gilik ka iya ka tebing tasik tampak mamelan,
Nadai ga nentang enggau bulang mata kanan.
Ka bisi dipeda anak jejaga Tuan Kamendan,
Ke gawa malu jam ngambi ka nemu malam sampai ka siang.
Nya baru kuing ka puting terupong begeran,
Lempai ka ngagai pemanggai tuntun pisan,
Nya baru nyandar ka iya ba peletar punggang jempayan.
Nya baru nuju iya kulu Paku Kanan,
Nya baru gasan iya meda lidih penganan,
Nyelam di lepan minyak engkabang.
Nya baru tetentang ka tiang satunggol kanggan,
Bebulu redam baka ke tau nipas kerangan Ini Andan,
Ke begamal melan-melan ngerang kepayang.
Nya baru pandang ka Batang Rajang,
Ngumbang simpang Nanga Timiai,
Nya baru tuju ka terupong baru,
Ngagai gilik tasik Nanga Belawai.
Tang nadai ga tepeda ka maioh leman utai,
Ka bisi dipeda anak jejaga tigapuloh-tiga,
Ke belambai pintu gudang.
Nya baru kuing ngagai anting puting pemanggai,
Nya baru tekan ka ari jempayan tuntun kerigai.
Nya baru nuju ka Rantau Tanjong gigiai,
Nya baru iya bisi ninga lidih rendai nyamai,
Munyi api makai ke nyererai madang lalang.
Nya baru iya tepeda ka tiang satunggol tantai,
Ke taja kepai-kepai di umai madang jabang.
Baka ke deka nipas takang bintang tigai,
Ke bekaberai gugor magang.
O enti baka nya,
Bisi pengawa meh Endu Dara Lenta,
Indu orang di Sala Lansau Takang.
Besai pengiroh meh sida Endu Dara Ridoh,
Indu orang di baroh pitoh bejuang.
Besai kereja meh sida Endu Dara Lengata,
Indu orang di Nanga Gayak Gantang.
O enti baka nya ngabang abis, ngabang lengis,
Ngabang samoa, ngabang sereta, kitai indai.
Orang ga bisi ngambi, bisi mai,
Orang ga ngambi makai, ngambi nandai.
O enti munyi nya ibu nuan bai ngabang,
Ibu nuan Kumang Seregang Sarih ke bepurih bulih benda.
Kadua bali nama iya,
Endu Dayang Cherembang Kasih,
Ke bepurih jadi raja.
O aku endu enda enggau kita ngabang!
Kati alai nuan enda enggau ngabang deh indai?
Laban pengawa aku dia bereda nguan menoa,
Laban pengasok aku nyumbok bulu mata.
Enti nuan indai gawa nyelaku kumbu,
Lengka ka dulu pengawa nya.
Pemulai ila baru nuan nyelaku kumbu,
Neladan jagu baya butang.
Enti nuan gawa nesai gajai indai,
Lengka ka dulu pengawa nya.
Pemulai kitai ila baru nuan,
Nesai gajai neladan rambai manok menang.
Enti nuan gawa negi lebor api indai,
Pemulai kitai ila baru nuan negi,
Lebor api neladan tisi lambor mandang.
O ukai nya pengawa aku anak,
Sadini hari tadi aku gawa,
Ngempok tanah geraji baru kelala jadi isi,
Ke bebali jadi mensia.
Aku agi lelak pedis paah,
Bekau ngempok tanah mirah,
Ngaga dilah antara nyawa.
Aku agi lelak pedis patong,
Bekau ngempok tanah gadong,
Ngaga idong antara mata.
Aku agi lelak pedis belakang,
Bekau ngempok tanah laang,
Ngaga tulang selangka dada.
Nya pen indai ngabang meh kitai.
O ni aku tau enggau kita ngabang deh anak,
Enda kita ninga rita aku,
Leboh ke telanggar laun dani,
Mati China Ah Kee teganggam megai taman.
Leboh aku ke telanggar tindok nyengkutong,
Pumpong ga China Ah Kong,
Belanchar ba Wong Batang Krian.
Leboh aku ke telanggar tindok telentang,
Parai ga niang Balang di gayang tuan.
Leboh aku ke tindok ngandau,
Parai ga Balau Ijau,
Belanggar di rantau Nanga Plassan.
O enti munyi nya ini bai ngabang deh indai,
Ini nuan pen enda meh tau ngabang endu.
Nama pengawa ini deh indai?
Ini nuan gawa ngemata ka tanah,
Bisi tebiang bisi ningkah,
Enggai ka iya berubah jadi kerapa.
Ini nuan gawa ngemata ka sungai,
Bisi pandak bisi panjai.
Ini nuan gawa nyaga kayu.
Bisi mit bisi bekalu,
Bisi idup bisi layu,
Bisi mati bisi punggu,
Tang nyatu ke dulu dipeguna China.
O enti munyi nya aki bai ngabang.
Aki nuan pen enda meh tau endu,
Pengawa iya enda jejena nguan menoa,
Pengasok iya nyumbok di bulu mata.
O nama pengawa aki deh indai?
Aki nuan Jelukong tuai,
Rindang nyandang perapang pedang panjai,
Kena iya ngadu ke lambai pintu langit.
Aki nuan Jelukong rindang dudok nyerungkong,
Nyandang perapang pedang bejengkong,
Kena iya nyimpong menyaong tuchong bukit.
Aki nuan Jelukong berumah di baroh panggil buban,
Nyandang perapang pedang tajam,
Kena iya mensiang jalai bulan,
Enggai ka serepan salah tiap.
Aki nuan Jelukong berumah di baroh tebuka siang,
Nyandang perapang pedang panjang,
Kena iya ngerandang jalai bintang,
Ngambika iya terang nyamai dikingat.
Aki nuan Jelukong berumah di baroh tebuka tawas,
Nyandang perapang pedang senangkas,
Kena iya mensiang jalai panas,
Awak ka panas tau angat selalu kekijap.
O enti munyi nya ngabang Sipak Singgar Bintang Buyu,
Kerepas rabong karas pengabis jako.
Nya baru tandang kitai ngabang,
Ka baroh takang bintang tigai,
Mai taring uting babi ngelampai.
Enggau tandok rusa ke periga mulai ka bukai,
Sama enggau beruru batu ratai,
Enggau gomala ke segenda panggum tupai.
Nya ga ubat guna pesaka tuai,
Teda pedua kitai menya enggau Raja Ribai,
Ke dikumbai kitai Raja Ai-Rupa.
Tandok rasa ke periga bepampang siti,
Enggau taring uting ngeli jani,
Enggau gomala ke segenda panggum engkuli,
Enggau beruru batu ai.
Nya teda pedua kitai menya,
Enggau aki Ansang Rengaya.
Taring uting babi gemu,
Enggau beruru batu tubu,
Enggau gomala ke segenda panggum tuchok,
Nya teda pedua kitai enggau Aki Ungkok,
Ke dudok melekok nali jala.
Taring uting babi rumah,
Enggau tandok rusa rangkah,
Ditambah beruru batu tanah,
Enggau gomala ke segenda panggum sandah.
Ila apai nuan tau nampong iya,
Enggau batu getah randau gelumang,
Nya ga ubat betuah menang bedagang.
Taring uting babi dega,
Enggau tandok rusa bepampang lima,
Ditambah beruru batu bara,
Enggau gomala ke segenda panggum sawa.
Ila apai nuan tau nampong iya,
Enggau batu sempa pinang belubang.
Nya ga ubat lama ke kepala nadai ketimpang.
Nya alai abis meh ubat udah disikap saribu sakang,
Pengaroh maioh dibai magang.
Nya baru tebang kempan berangan ujan,
Nya baru nyadoh kitai betuboh bepasok ngepan.
Nya baru belit ka sirat sigai,
Nyentok di kerigai rusok marang.
Belit ka sirat sungkit,
Ke beringgit nabong mayang.
Nya baru belit ka tengkulas labong mas,
Baka rendang panas angat bediang.
Nya baru belit ka tengkulas labong mau,
Baka likau sawa samenang.
Nya baru belit ka labong lalong,
Baka sengkilong tedong tiang.
Lalu entak ka ujok buok,
Baka terenjok lemiding danjang.
Lalu adu ka ketapu lelai,
Baka tangkai marau begitang.
Nya baru pasok ka baju beludu,
Neladan bulu Kengkang Kenyalang.
Nya baru gemurun bunga sempun,
Nata ka pala madu midang.
Numbas endor nyadoh kitai betuboh nurun ngabang.
Lalu kejang ka ari gerunggang papan chala,
Alai mata angkat nilik.
Kejang ka ari gerunggang papan rasa,
Alai pala belaboh malik.
Kejang ka ari ruai besai,
Alai Lawai maras pasu kena bedagang.
Nya baru gumi niti sentali rumah panjang.
Lalu ditempap tebelayar atap,
Munyi sayap kubong terebang.
Nya baru turun tangga lampun,
Nampun ka pun nangka lamun,
Sungkur alun babi belang.
Nya baru nuntong di batu nyenggal,
Baka tangkal gigi penyayat.
Nya baru nuntong di batu belang,
baka ke dipandang indu sampepat.
Nya menoa Endu Lamentan Tekang Intan,
Tan ka peduman mali lelang.
Nya menoa Endu Lamentih,
Kumang Pengajih ke bepurih mali kurang.
Nya alai kitai tu ngabang samoa, ngabang sereta,
Orang ga mai, orang ga ngambi.
Aku uchu enda enggau kita ngabang,
Aku uchu enda enggau kita masang.
Laban pengawa aku enda jejena nguan menoa,
Kasok aku nyumbok bulu mata.
O nama pengawa nuan deh ini?
Au deh uchu,
Tumboh nyaang mata,
Randang menyala tumboh lemai,
Aku rindang kelambang jauh pejalai.
O ni deh sida Endu Dara Rundai,
Ke bejalai ngambu dulu,
Enda kala saru pelimpang jalan?
Ni deh sida Endu Dara Kelinah,
Ke bejalai ngambu tengah,
Ke belubah nganti pangan?
Ni lyak Kerupak Mau Belanda,
Enda mai saletak panau bunga,
Ke beria mandang tegalan?
O kami tu enggau ngabang,
Seraya kami ke nemuai,
Ngagai aka kami Gadoh.
Tau nyilup tudoh tengah menoa.
Tau nyigau kemarau bulan lapan.
O kami tu enggau ngabang,
Seraya kami nemuai,
Ngagai aka kami Kelika,
Ke terubah jadi mensia,
Nya ga tau ngasoh bebuah raya,
Ke bebunga entapu buban.
Kejang ka ari nya,
Baru nuntong di letong danau nyegang,
Di batu arang tampak terang,
Tinggang takang bintang berasap.
Nuntong di letong batu karas,
Manggai di kerangan batu mas,
Kena pandang jelas api kilat.
Nya menoa orang tunggol tundan,
Ke betingga lagu selong,
Mesai tunggol bedil meriam.
Nya orang bekalambi baju burong,
Mesai kibong sambong menalan.
Nya orang ke besimpai rangki tuchong,
Mesai gelong bingkai takaran.
Nya orang ke mengeli lunchik dabong,
Baka beliong lajong tajam gerenyam.
Nya orang bepending lambing,
Mesai keliling daun chapan.
Nya orang ke bemata genong-genong,
Mesai benong benda tepayan.
Nya orang bebadi parang rinchong,
Ke bemata dua kilan.
Nya orang ke beseligi lambar nibong,
Baka enteran mata pendawan.
O sapa nya deh apai wai,
Ke tinggi tulang belakang,
Ke besai tulang rengkang?
Nya anak, aya nuan Sera Ganti,
Ke berumah di tisi langit lati,
Berumah di jila lambor mandang.
Nya aya nuan Enting Naing,
Orang mangkang tisau langit kuning,
Baka tating timbang pengedang.
Nya ga laki Lejau Kumbu Muau,
Ke pemiau moahari.
Nya ga laki Leja Kumbu Mata,
Ke pangaga ubat padi.
Kejang ka ari nya,
Nuntong di sungai panjai begendang lampong,
Siko ngasor siko matak.
Nya baru nuntong di bukit Kait selabit,
Baka peit sabong senayong,
Siko ngator siko ngererak.
Nya menoa dipangkang Ramba Kaka mali digelut,
Ke bemata mesai jalu.
Nya menoa Antu Ngasu bauh kukut,
Ke bebulu bauh nyeregu.
Nya menoa Gerasi bauh gigi nampong mulut,
Bukir daai silup entadu.
Nama bini iya Endu Satangkal Payang Luyau,
Endu Sapayang Lunchong Kelam.
Kejang ka ari nya,
Lalu telenga pintu bua,
Kena pangka pintu lambor.
Lalu tetukang pintu remang,
Kena seging pintu guntur.
Nya baru datai di lepong ai mansang,
Kena takat batang gerunggang kebejur.
Nya ga menoa Gangga Ganggai,
Ke penatai utai mudah.
Nya menoa Gangga Gunggong,
Ke penyadong tuah limpah.
Kejang ka ari nya,
Manggai di takang bintang berasok,
Surok puchok kara dupan.
Manggai di pating piling geniok,
Rindas tampok tali kerungan.
Nya menoa Keling Nading Gila,
Mali leka labu lembu.
Nya menoa Buau Nyada,
Mansau mata mesai buah terong tunu.
Nya kena ambi, kena bai,
Nya kena tunggah, kena padah.
Nya baru nyuong Riong Bunsu Ketupong,
Berumah di tanjong madang payan.
Nya baru nyuong Beremas Bunsu Pangkas,
Endu Ketunsong Bunga Keretas,
Berumah di munggu madang kempas,
Dua kali mulas tekuyong kaban.
Nya baru nyuong Sundai Burong Beragai,
Endu Ketunsong Bunga Entekai,
Berumah di tatai marau tetensam.
Nya baru nyuong Puchong Burong Bejampong,
Endu Ketunsong Bunga Bakong,
Berumah di takang bintang beranyam.
Nya baru nyuong Kumbau Bunsu Kelabu Papau,
Berumah di pulau Riau,
Ngemata ka langkau Laja beban.
Nya baru nyuong Lemok Bunsu Tuchok,
Berumah di batang ruan pugok,
Baka penudok Tuan Asan.
Nya baru nyuong Simba Bunsu Burong Gaga,
Berumah di kerapa madang raba,
Ke bebunga bentur buban.
Nya baru nyuong Ranchak Bunsu Nendak,
Berumah di ulu seradak lebak ngeruang dalam.
Nya baru sentai langgai tudah Jelembai,
Aka Sakai Jalai Ulang,
Nya ga karong Tangga Dabong Ngengkang.
Lalu ngelagua tudah Simba,
Indu orang di Nanga Ruyak Tebang.
Nya ga karong dinding menseling sirang mengkajang.
Patih begelih leka mata,
Kumang bentang-lang tengah menoa,
Nya ga karong pintu bedaru bandir tapang.
Lamenti ke belaki mali berambang,
Nya ga karong tampuan,
Kelalin anggam nguku kijang.
Belenyun ngumbok di daun takang isang,
Nya ga karong Idas pakan melintang.
Kumang tau nyurat Bulan Menyimbang,
Nya ga karong lengguai besai besapar bawang.
Kumang pematah Dayang pemungah,
Nya ga karong salabah buah pinang.
Kumang penanya Dayang peminta,
Nya ga lemambang sidok sirih kepayang.
Lalu meh Tuan Bunsu,
Orang ke mandi di batu karang beringkat.
Lalu meh tuan indu,
Ke bejako tau engkeramat.
Lalu meh tuan dara,
Ke bemata malik ngijap.
Nya jako Lenjai Tampok Binjai,
Pengumbai bala Laut.
Au! nama kabuah enda lalu deh,
Ko saut Tuan Bunsu,
Ke mandi di batu karang beringkat.
Kita ga ngumbai, kita ga nyanggai,
Kita ga nunggah, kita ga madah.
Aku tu mai kita mensiang tapang ngaga rambia,
Ngambika iya berebut tepan singut.
Aku mai nuan ngidup ka ipoh,
Meda iya enda agi munoh,
Ngambi iya pulai bisa di nyawa, baal di mulut.
Keba jejaga mai kami tigapuloh-tiga sama sapasang.
Soldadu mai ga kami tigapuloh-satu,
Bebaju sampang.
Dara Keruntok pen mai ga aku,
Tumboh di puchok pakan kara.
Nya ga karong tandok rusa,
Tumboh di puchok pala.
Dara Bungkas Akar mai aku,
Ke ngeluar nadai urat.
Enggau karong taring uting babi emperingat,
Serekat sajengkal kamba.
Endu Dara Entali Bunga mai aku,
Ke tuchi ati mali ketawa,
Ngulom leka pelaga sadong,
Nya karong bungkong semambu ngandong,
Disengkilong tedong ular naga,
Landik bekana pandai berua.
Enti kami taring uting bagi dega,
Enggau puchok tandok rusa,
Sama enggau gomala,
Ke segenda panggum sawa.
Enti kami udah di kerayap,
Ka kita di singkap pinggai lama,
Lalu dibiau kita enggau selanjau ijau manok lia,
Nya baru kami tau ngasoh padi kita,
Menoh ka dampa langkau umai.
Keba kami taring uting babi belang,
Kami ke tandok rusa rengkang,
Enggau gomala ka segenda lua belalang,
Enti kami udah dikerayap ka kita di singkap pinggai lelayang,
Enti kami udah di biau kita enggau selanjau manok menang,
Nya baru kami tau ngasoh padi kita,
Belebih sagantang ngelui isi tibang tiga berimbai.
Keba kami ke taring uting babi karau,
Kami ke tandok rusa payau,
Enggau gomala ke segenda panggum nabau,
Enti kami udah di kerayap ka kita disingkap pinggai mansau,
Lalu dibiau kita enggau selanjau manok ijau,
Nya baru kami tau ngasoh padi kita,
Maioh nyampau ditaroh di sadau,
Ke alai kita engkah tibang padi.
O kita anang bula nunda aya kitai Rengging,
Nusoi pating aur gangging bulih senumpu moa lubang.
Kita anang bula nyentok nunda aya kitai Ubok,
Nusoi diri belauk kantok lama nyanggang.
Anang kita bula banggar,
Nunda Nyandang apai Gubar,
Madah ka kekar nyengkar di Nanga Layar,
Baka kapar batu lintang.
Anang bula nempaan kita,
Nunda aya kitai Laam,
Madah ka ikan ngaban di bungkong dan tapang.
Ko saut antu, enda kami bula,
Niang Nanang menya kami ga mensiang,
Ngasoh iya tediri jadi Rekaya,
Alai iya lengkas tumbang gila kawa bekebun kupi,
Nya alai iya lengkas mati enda tanti,
Ka pala selampor uban.
Niang Minggat apai Runai menya,
Kami ga ngimbai,
Alai iya tediri jadi tuai megai pechara,
Tang nyawa iya enda panjai,
Laban iya gila nemuai,
Ka Tanjong Panai seberai Nanga Saan.
Niang Tarang apai Dungkong menya,
Kami ga nanggong alai iya bejulok,
Tarang Mandang Menoa.
Tang alai iya lengkas pumpong,
Laban iya muai burong beguai untong,
Jadi padri sembeyang enggau Tuan Bika,
Alai iya enda tediri ka tiang mesai takaran.
Keba enteran lengan kiba aku,
Kedar ka ulu langgai Saba,
Ngiga sergiau tajau lama,
Lalu datai pebenong tajau rusa sereta lima,
Bukir ngena pinta pegawai.
Aku tayua ka jari dua,
Ka ulu Sundar raya,
Enggau ka nengeri Singapura,
Bulih pebenong tajau menaga sereta tiga,
Ke sama pinta bela baru datai.
NGAMBI NGABANG
Ngiga Orang diasoh ngambi Sengalang Burong ngabang.
Nya baru kejah-kejah Sempurai,
Baka beruang mangah,
Ngelampin buah kara kedubang.
Nyau kepai-kepai Sempurai,
Baka kesulai lemai,
Terebai sabong petang.
Dia iya enda nemu bagi dara enggau bini orang.
Lalu dipechal iya di jungkal tusu linyang,
Lalu rimpi ka iya sakali sa’nggol lintang,
Anang bakanya nuan aka Sempurai,
Tuboh kitai tu amat maioh,
Tang agi jarang.
Tuboh kitai tu enda bula maioh,
Tang agi bisi puang.
O, enti apai aku Lang Nyakai,
Enda enggau nandai,
Ko Endu Dara Jawai,
Lak ka gawai kitai tetagai,
Lalu tepagang.
Enti aya aku Lang Rimba,
Enda enggau ngempa,
Ko Endu Dara Lenta,
Lak ka pengawa kitai tepelega
Lalu terumpang.
Begiga men nuan aka ngiga orang,
Ke laju ari peluru leka bangkang,
Ngiga orang ka lesit,
Ari sumpit rurus rejang.
Ngagai rnenoa orang di Batu Belang,
Baka ladang lapis taya,
Ngagai menoa orang di Batu Burak,
Ke tampak bua-bua,
Nya rnenoa dipangkang Bujang Lelayang,
Nya dipangkang Kesulai Bujang Kebembang.
Nama abar enggau berita nuan deh,
Nama aum ukum enggau chara?
Aku ngasoh nuan nyapa,
Aki Lang Menaul Banda,
Ke diau di miga ngulor engkuang.
Aku ngasoh nuan ngambi,
Aki Lang Sengalang Burong,
Ke berumah di kebong langit ngeruang.
Anang guai dulu nganti aku,
Nanya indai aku Bendai Besai,
Ke berantai tujoh keliling.
Nganti aku nanya apai aku,
Sumpit Tapang betibong baning.
O lebu deh aku nyera ka nuan,
Lantang anak sendia,
Enti nuan enda disadang aku,
Nyapa Aki Lang Menaul Banda,
Ke berumah di miga segala ngulor engkuang.
Lebu deh aku ngandong ka nuan,
Menya anak di pati punggong,
Enti nuan enda disadang aku,
Ngambi Aki Lang Sengalang Burong,
Ke berumah di kebong langit ngeruang.
Bujang Lelayang seduai Bujang Kesulai begari deka nurun ngambi ngabang.
Nya baru tebang kempan berangan ujan,
Nyadoh ka tuboh tua Buat bepasok ngepan.
Lalu belit ka sirat panjai,
Nyambar kerigai rusok marang.
Lalu pasok ka Bujang Lelayang unus bagus,
Baka Baketan Tulus pulai belelang.
Lalu pasok ka seduai simpai rangki,
Baka kenyali nepan di lenggi daan lintang.
Lalu belit ka seduai labong lalong,
Baka sengkilong tedong tiang.
Lalu ujak ka Bujang Lelayang,
Lalaga bulu kenyalang.
Nya baru seduai nangkin
Berangin pedang panjang,
Nyan enteran bebalang tunsang.
Nya baru nebang petai di langgai sungai,
Nyadoh ka tuboh seduai mupok bejalai.
Nya baru ensurok lubang penutok,
Baka lubok bandong tebiang.
Lalu begelih enggau ripih,
Tiang lamba medang.
Ambai mekal Bujang Lelayang seduai Bujang Kesulai enggau ubat.
Lalu nyapa peraja mata seduai iya,
Endu Pating Ensurai Ranjing.
Nyapa Endu lyak Serindak Tensang Pending.
O, ngetu dulu seduai pebayu sulu ambai,
Laban kami dua deka mekal seduai unggal,
Enggau tikal sirih bungai.
Kami dua deka ngilum,
Ka seduai gendum pinang rambai.
Kami dua deka nata pala seduai,
Ngena lala nyiur tuai,
Kami dua deka ngungkong rekong,
Seduai ambai sangkong,
Ngena gupong balong merundai.
Nya ga ka peransang tulang,
Seduai bejalai ngambi ngabang,
Kena nyapai Aki Lang Menaul Nyakai.
Enggai ka seduai malu ila,
Enti seduai rari ka antu,
Ke dedumu tisi serarai.
Enggai ka seduai malu Rari ka sabut manjong,
Ke kekaung inggar berangangai,
Enggai ka seduai rari,
Rundong jejabong iko sentagai.
Enggai ka seduai rari,
Tanggal tempuga bulu ruai.
Enggai ka seduai tak enda datai,
Ba menoa Aki Lang Nyakai,
Ke berumah di selepai langit landai,
Baka bingkai gelong tibang.
Bujang Lelayang seduai Bujang Kesulai nurun ngejang ka rumah
Nya baru tebang petai di langgai sungai,
Nyadoh ka tuboh seduai mupok bejalai.
Lalu nurun tangga laka’,
Bedabong ngengkang,
Jengkau lalau kerasau,
Buloh lalang.
Lalu terentak di menalan luchak,
Ke redak nepong tekang.
Terentak di menalan nyapan,
Tambun ruman padi bangang.
Nya baru chuar-chuar anak kenyuar,
Nangga senggal tujoh gelenggang.
Tu baru tua buat nguji ka penegar,
Pengering tulang.
Lalu bejalai laju seduai,
Baka peluru leka bangkang.
Bejalai lempong seduai,
Baka pabong ditanggong gumbang.
Bujang Lelayang seduai Bujang Kesulai datai ba menoa Bunsu Ribut.
Lalu manggai di Batu Cheling,
Teman puting beliong baja,
Manggai di Batu Pesok,
Teman bentok tinchin bemata,
Nya menoa dipangkang Bujang Bula,
Ke gegana mangka tegalan.
Nya menoa dipangkang Bujang Sigat.
Kekijap ngujong rebaan.
Bini iya Endu Dara Rermmai,
Bebaju panjai ke bejalai nipas uras.
Kedua bali nama iya
Endu Keretau Berambu Mas.
Tangga dituja lalu ditiki,
Lalau dijengkau purus sakali.
O nama abar enggau berita,
Nama ukum aum chara?
Kami minta tampong nuan aki,
Baka nampong semaliong putus pungkang.
Kami minta ganti nuan aki,
Baka nampong titi jamban penjuang,
Kami minta kasih nuan aki
Besilih ngambi ngabang.
Kami ngasoh nuan ngambi,
Aki Lang Sengalang Burong,
Ke berumah di kebong langit ngeruang.
Nama kabuah aku enggai deh,
Seraya aku ke nubu ngerebong maang,
Seraya aku ke ngulat ngerepok batang.
Bunsu Ribut Ngambi Ngabang.
Tebang selumbar lumpak lejar,
Nyadoh kami dua betuboh aki deka ngajar,
Enti kerupok di telok lubok,
Nuan anang muput ngusok,
Enggai ka nadai diteku ka kajang pengurong.
Enti enteli di belakang titi,
Nuan anang muput selulut Ribut Nyadi,
Enggai ka nadai digaga ka saap moa basong.
Nya baru dua kali
Nebang selumbar lumpak lejar,
Endor nyadoh ka tuboh besilih ngajar.
Enti seduai pulai dom anang rindang.
Enti mansa indu ngandong,
Anang randong limpang bepenti.
Enti mansa indu dara,
Anang lina limpang bebini,
Enggai ka seduai kena Tanggong ribut nyabong,
Ngelaong ka ujong Pulau Pinang,
Enggai ka seduai tesat
Ka sedarat Randang Bangkang.
Nya baru sida burak-urak Betulak belakang,
Seduai pen Ialu pulai.
Antu Ribut pen lalu bepuput Nyurong mansang.
Lalu betekan Ribut Malam,
Ari daan tapang bekumbai,
Deka betunjan mangka ka menoa Aki Lang Nyakai,
Ke berumah di selepai langit landai,
Baka bingkai gelong tibang.
Lalu betekan ari daan tapang betenong,
Bunsu Selulut Ribut Nyabong.
Deka besurong mangka ka menoa Aki Lang Sengalang Burong,
Ke berumah di kebong langit ngeruang.
Note:
Tu naka pengap lemambang malam mantar. Nyadi pengap tu ditampong lemambang baru leboh malam gawai nyadi, barengkah ari genteran Bujang Pedang.
Ditampong dalam PENGAP GAWAI BURONG Part II
Tabi basa aku ngagai nuan unggal. Ngajih ke nuan serta bala kita sebilik gerai nyamai serta lantang belama!
Aku cukup pegerindu serta gaga ati. Aku mega cukup nyukong pengawa ke baka tu. Web site nuan tu cukup beguna amai ngambi ke tusun asal serta pengawa tuai kitai kelebih agi pasal pegawa gawai besai kitai baka gawai burung tu enda dilengka. Terima kasih ngagai nuan unggal.
LubanUPB,
Arap ka kita merati ka jalai kitai Iban kelia nyembah Petara kitai.
Manah amai utai ka di bantai ka nuan ditu unggal, nadai kala tetemu ka blog/website kitai Iban ti baka tu.
I really salute ur effort in compiling Iban Lekamain, Adat, Tusut and other related Iban cultural heritage. Keep it up.
Regarding Sampuna’s inquiry on the difference between timang and pengap. You are quite right in your explanation. However, I would like to make more clarification. In a bigger context timang and pengap denote the same meaning. In Kapit Division, majority of the Iban folks use the world timang as compared to those from Simanggang, Betong, Sarikei and Saratok areas where the word pengap is more popularly used.
Honestly speaking, I am a novice bard. I am in the process of trying to master Timang Gawai until nempalai kasai, but have not found any old lemambang who have reached up to that stage.
Bye.
Unggau Alam,
TQ ka penemu nuan. Timang tu “Praise” tauka “puji” ba jako sembiang. Pengap tu lagu dikena nusoi tusun pengawa & pejalai bala Petara ka diambi ngabang ngagai gawai anak mensia (ref. Pengap Gawai Burong, Pengap Gawai Tajau, Pengap Gawai Umai, etc.)
neay nanga drau,
Enda sabaka laban tuju gawai tu endang enda sama.
tabi gnMAWAR..kati ka pengap kena org gawai antu nya sama ngau pengap kena gawai burung???
sampuna,
My English literary skill is still not good enough. Pengap is a song that give narratives of the journey of the Gods from heaven to the Gawai host longhouse. The timang is a praise song to praise the skull, the hornbill statue, charms, praise the Gods, children (nimang anak), visitors, etc and the Sampi is the prayer sung or spoken to invite or seek blessing from the Gods. Sampi must be accompanied with offerings (piring).
is it possible to translate some pengap(s) into English? I find the language structure in the pengap so beautiful and enchanting.
are there any difference between the pengap, timang & sampi?
i can find names of different Petaras slit in between the verses